|
Dossier 'Eijk'
Op 3 november 2009 kondigde mgr. Eijk (Utrecht) aan de diocesane priesteropleiding het volgende studiejaar te sluiten. Dit bericht kwam voor alle betrokkenen als een donderslag bij helderen hemel. De atmosfeer in katholiek Nederlands zindert sindsdien van de onrust en de geruchten. Een doorlopende reconstructie van de belangrijkste gebeurtenissen en hoofdrolspelers.
Dit overzicht zal - als de actualiteit daartoe aanleiding geeft - worden aangevuld.
Huidige versie is van 09-04-10: Eijk tikt De Korte bij collega's op de vingers (Trouw) |
Inhoudsopgave (de lopende tekst is chronologisch).
Konvikt gesloten
| |
Enige katholieke academisch-theologische opleiding in Nederland?
04.11.09 De Korte maakt zich in het Friesch Dagblad bezorgd om de opleiding van de aankomende priesters: "Met de Faculteit katholieke Theologie was je verzekerd van een academisch gehalte. Het grootseminarie De Tiltenberg is een hbo-opleiding. Priesters krijgen niet meer gegarandeerd een academisch niveau."
Volgens het bisdom Haarlem-Amsterdam is het niet waar dat de ambtsopleiding in De Tiltenberg een hbo-opleiding is."Door zijn affiliatie met de Pauselijke Universiteit van Lateranen leidt De Tiltenberg studenten op academisch niveau op en verleent daarna de bijbehorende bachelor- en mastergraden. Dit gebeurt volgens het Verdrag van Bologna", aldus een woordvoerder van het bisdom op 4 november.
11.11.09 De FKT reageertimpliciet afwijzend op deze Haarlemse claim in haar persberichtvan 11 november: "De FKT is een volwaardige faculteit van de Universiteit van Tilburg en voldoet als zodanig aan alle voorwaarden en eisen die het Ministerie van OCW aan een academische instelling stelt. De beslissing van de aartsbisschop brengt daarin geen verandering."
12.11.09 Rector Hendriks van het seminarie Tiltenberg ontkent dat alleen de FKT theologisch-academische graden kan uitreiken. "De Tiltenberg kent een priesteropleiding waarvan het theologisch instituut sinds het jaar 2000 is geaffilieerd aan de Pauselijke Lateraanse Universiteit. Dit betekent dat de studenten die aan de juiste kwalificaties van vooropleiding voldoen de studie kunnen afsluiten met de graad van het Magisterium of Baccalaureaat in de Gewijde Theologie van deze universiteit.”
Adelbert Denaux reageert mondeling op het statement van Hendriks: "Het Grootseminarie De Tiltenberg is geen academische opleiding volgens de Nederlandse wet, noch is het door de staat erkend als HBO-opleiding. De affiliatie van het grootseminarie met de pauselijke Lateraanse Universiteit betekent niet dat de Tiltenberg een academische opleiding is. Wel kunnen sommige studenten, mits zij voldoen aan zeer bepaalde voorwaarden, vanwege het Lateranum een kerkelijk diploma baccalaureaat in de theologie (STB) verkrijgen. De FKT verleent niet alleen wettelijke graden in de theologie, maar ook alle kerkelijke graden, niet alleen STB, maar ook licenciaat in de theologie (STL) en doctoraat in de theologie (STD). Alle afgestudeerde studenten FKT behalen een wettelijke bachelor- en/of een masterdiploma in de theologie, en kunnen aan de Universiteit van Tilburg promoveren tot doctor in de theologie.. De Tiltenberg kan zelfstandig geen door de Nederlandse staat erkend diploma verlenen. "
13.11.09 Twitteraar Jacques van Gool wijst bovendien op het feit dat seminaisten geen recht op studiefinanciering hebben. Van de website van De Tiltenberg: "Onze opleidingen ontvangen op geen enkele wijze overheidssteun en de studenten kunnen geen beroep doen op de bestaande regelingen voor studiefinanciering, omdat de Kerk en niet de staat het studie- en vormingscurriculum volledig vormgeeft. Voor een belangrijk deel is de Tiltenberg dus aangewezen op schenkingen."
20.11.09 Op 20 november mengde ook Jan-Willem Wits (oud-perschef van de Nederlandse kerkprovincie en oud-student aan het Ariënskonvikt) zich in de discussie. In het Katholieknieuwsblad publiceerde hij een opinie-artikel: "De FKT heeft er alles aan gedaan, nota bene met mgr. Eijk als projectleider, om te voldoen aan de eisen die het Vaticaan stelt aan een opleiding waar ook priesterstudenten terecht kunnen. Bij zijn aantreden als aartsbisschop is mgr. Eijk bovendien grootkanselier van de FKT geworden. Nu isoleert de grootkanselier en stadgenoot mgr. Eijk zijn ‘eigen’ faculteit tot een irrelevant instituut voor priesterlijke vorming."
26-11-09 Zowel perschef Roland Enthoven (aartsbisdom) als Eijk zelf gaan in het Katholiek Nieuwsblad van 26 november in op de hele gang van zaken en de positie van de FKT.
28-11-09 Ook de VPW vraagt zich af het opleidingsniveau op De Tiltenberg voldoende is gegarandeerd.
|
| |
|
03.11.09 Zo gezegd kondigde mgr. Eijk op 3 november jongsleden aan dat de aartsdiocesane priesteropleiding Ariënskonvikt aan het eind van het lopende studiejaar haar deuren zal sluiten. De priesterkandidaten voor het aartsbisdom Utrecht kunnen vanaf volgend studiejaar hun opleiding volgen aan De Tiltenberg, het seminarie van het bisdom Haarlem-Amsterdam. Volgens het persbericht Was voornaamste reden voor de sluiting van het Arënskonvikt het sterk teruggelopen aantal priesterstudenten (van 40 in 1994-1995 tot 12 in 2009-2010) waardoor de handhaving van een eigen priesteropleiding "financieel niet langer haalbaar" was. Het aartsbisdom wees op zijn "kwetsbare financiële situatie" waarin het zich "ondanks een recente drastische reorganisatie nog steeds bevindt".
Collega-bisschoppen weten van niets
04.11.09 Het persbericht spreekt voorts van het "inlichten" van de collega-bisschoppen Van de Hende (Breda), Van Luyn (Rotterdam) en De Korte (Groningen-Leeuwaarden). Uit een reactie van oud hulpbisschop van Utrecht De Korte in het Friesch Dagblad kunnen we echter opmaken dat dit 'inlichten' niets meer behelsde dan een mededeling. Hij hoorde het besluit maandagmiddag tijdens een lunch met Eijk. "Het is jammer dat mgr. Eijk niet met ons heeft overlegd", aldus De Korte.
De vraag is of Eijk naast zijn officiële argumentatie niet nog een verborgen agenda heeft. Want met het wegvallen van het Ariënskonvikt blijft er nog maar één model priesteropleiding over. "De andere vier priesteropleidingen zijn allen seminaries, op Franse leest gestoeld. Ze bevinden zich in de bossen of op het platteland, in elk geval ver van de bewoonde wereld." Ook in Trouw laat de bisschop zich in gelijke bewoordingen uit (niet online beschikbaar). Niet alleen De Korte was pas zeer kort van tevoren ingelicht, hetzelfde geldt de staf en studenten van het konvikt, alsmede de andere twee betrokken bisschoppen en de staf van de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg, die op de locatie Utrecht voor de studenten van het konvikt de academische opleiding verzorgd. De Korte beziet de mogelijkheid om op een of andere manier toch in het Utrechtse door te gaan. Veel is hier nog niet over duidelijk.
Paus: 'Ariëns, is dat die van het konvikt'?
05.11.09 Paus Benedictus XVI heeft vorige week de spirituele biografie over Alphons Ariëns in ontvangst genomen. De auteur, pastoor Henri ten Have uit Rhenen, bood de paus het boek aan tijdens de algemene audiëntie. Volgens Ten Have vroeg de paus hem of dit de Ariëns van het Arienskonvikt was. De Rhenense priester kon bevestigen dat de Utrechtse priesteropleiding inderdaad is vernoemd naar de maatschappelijk geëngageerde priester.
Konvikt kost € 36.000 per student per jaar
06.11.09 Op 6 november laat het aartsbisdom een communiqué uitgaan waarin wordt opgeroepen geen geld meer voor het konvikt over te maken. Incidentele giften zijn niet genoeg om de priesteropleiding het Ariënskonvikt open te houden. Volgens aartsbisschop Eijk is de nood groter dan veel mensen denken. De aanstaande sluiting van de Utrechtse priesteropleiding bleek voor sommigen aanleiding om een fondswervingscampagne te starten. Aartsbisschop Eijk noemt deze initiatieven "hartverwarmend", maar wijst er tevens op dat de financiële nood groter is dan de initiatienemers denken. Het aartsbisdom verzoekt om geen geld te geven voor het openhouden van het Ariënskonvikt. Dit biedt geen structurele oplossing. Volgens het communiqué kost het opleiden van één student aan het Ariënskonvikt 36.000 euro per jaar. Dat is meer dan het modale jaarinkomen van de gemiddelde Nederlander (ongeveer 31.000 euro). Omdat het aantal priesterstudenten de laatste jaren zo sterk is geslonken, vindt het diocees het "buitenproportioneel om zoveel geld in één activiteit te steken." Het Ariënskonvikt werkt al lange tijd met een eigen begroting. De inkomsten op die begroting zijn van incidentele aard en bestaan met name uit erfenissen, legaten en giften. Omdat het konvikt vaak met een tekort afsloot, vulde het aartsbisdom het tekort steeds aan. Aangezien het aartsbisdom Utrecht nauwelijks nog over financiële reserves beschikt, kan deze situatie niet blijven voortbestaan, aldus de verklaring. In PM van dezelfde datum gaat Eijk nog dieper in op zijn visie op leiderschap en management.
Onrust over de financiën
06 tot 10.11.09 In de blogosfeer duiken in de dagen 6 tot 10 november hardnekkige geruchten op over de werkelijke financiële situatie van het bisdom. Bloggers annex twitteraars als 'Observatrix' (twitter, weblog) en 'Claves Regni' opperen dat € 36.000 per student per jaar nogal aan de hoge kant is. Volgens hen zit er zo'n 5 miljoen in kas, en Eijk zou deze willen 'toucheren' om de gaten in de bisdommelijke begroting te dichten.
09.11.09 Op 9 november meldt Nellie Stienstra in Trouw: "Ik heb geen reden om te twijfelen, dat er een bedrag van een paar miljoen beschikbaar is". Stienstra is de voorzitter van de Stichting ‘Contact Rooms- Katholieken’. "Ik ben een groot voorstander van het celibaat en de praktijk wijst uit dat priesterstudenten, die geleerd hebben in de wereld te staan, in hun werk in de parochie beter met dat celibaat uit de voeten kunnen." Ook in deze meer behoudende kringen lijkt de aartsbisschop zijn krediet aardig te hebben verspeeld, terwijl zijn krachtdadig optreden in eerste instantie op veel lof kon rekenen.
11.11.09 In het dagblad Trouw (geen link beschikbaar) moet de 'aangeslagen' rector van het Ariënskonvikt Norbert Schnell een beslissing verdedigen 'dat hij niet zelf genomen heeft'. Schnell: "Voor zover ik weet is er ongeveer vier ton in kas, de helft in het fonds voor het Ariënskonvikt, de helft in het priesterfonds. Dat laatste, in de wandeling het Dijnselburgfonds geheten, is onlangs opgericht met het oog op de alweer afgeblazen plannen om de priesteropleiding naar het Dijnselburgcomplex in Zeist te laten verhuizen." Geconfronteerd met de geruchten over de 'verdwenen' miljoenen zegt hij: 'Ik weet daar niets van. Ik ben erg benieuwd waar dat vandaan kom. In de praktijk houden rectores van deze opleidingen zich vooral met lopende rekening bezig, met inkomsten en uitgaven, en niet met vermogens legaten."
Het artikel meldt voorts dat de econoom van het aartsbisdom door ziekte geveld en niet gekend in het besluit.
13.11.09 In Trouw werd deze rectificatie geplaatst:
“In het interview met rector Schnell van het Ariënskonvikt, woensdag op pagina 26 en 27, staat ten onrechte dat de econoom M. Boeser van het aartsbisdom niet gekend is in het besluit tot opheffing. Boeser was weliswaar ziek toen het persbericht werd verspreid, maar hij was wel degelijk betrokken bij de besluitvorming om het Ariënskonvikt om financiële redenen op te heffen.”
'FKT niet in gevaar'
| |
Konvikt versus seminarie
11.11.09 Rector Schnell van het Ariënskonvikt in Trouw (geen link beschikbaar): "Het was in 1977 het idee van kardinaal Willebrands, ooit aartsbisschop van Utrecht net als Eijk nu. Willebrands wilde priesterstudenten in een konvikt in de stad te laten wonen, in plaats van in een seminarie in de bossen, ver weg van vrouwen en andere gevaren." Hun theologische vorming krijgen ze aan de universiteit, hun spirituele vorming in eigen huis, mede van de rector. Schnell staat erom bekend dat hij ruimte geeft aan de priesterstudenten om hun roeping te toetsen. De helft van de studenten haakt af tijdens de opleiding. Maar na hun wijding blijven er meer dan het geval is bij seminaristen. Schnell is dus voorstander van het konviktmodel.
20.11.09 Op 20 november mengde ook Jan-Willem Wits zich in de discussie. In het Katholieknieuwsblad publiceerde hij een opinie-artikel: "De keuze van mgr Eijk om de opleiding van zijn studenten aan het Haarlemse seminarie uit te besteden, lijkt dan ook de conclusie van een nuchtere rekensom."
Maar de oud-perschef van de Nederlandse kerkprovincie en oud-student aan het Ariënskonvikt is ook kritisch: "De Utrechtse priesterstudenten zullen tenminste intellectueel inleveren. Het Haarlemse seminarie is weliswaar geassocieerd met de pauselijke universiteit van Lateranen, maar functioneert feitelijk op HBO-niveau. Met de vroomheid en liturgische vaardigheden van de Utrechtse seminaristen komt het ongetwijfeld goed, maar het betekent een aderlating voor hun academische vorming. Ook hun weerbaarheid in een weerbarstige, seculiere samenleving wordt beter gevormd in een open opleiding dan achter de veilige muren van een seminarie."
26-11-09 Zowel perschef Roland Enthoven (aartsbisdom) als Eijk zelf gaan in het Katholiek Nieuwsblad van 26 november in op de verschillen tussen en de wenselijkheid van seminarie en konvikt.
28-11-09 De VPW spreekt ook haar voorkeur uit voor het konviktsmodel.
12-12-09 FKT-theologen Poorthuis en Bosman betogen op RK Kerkpein.org: "De opheffing van de Utrechtse priesteropleiding, het Ariënskonvikt, is een slechte zaak voor theologisch en gelovig Nederland. De academische vorming van priesterstudenten blijft noodzakelijk."
08-01-10 Oud-econoom van het aartsbisdom Jacques Kolk reageert in Trouw op de gang van zaken. "Het konvikt is ingesteld door kardinaal Willebrands en had de voorkeur van kardinaal Simonis.
30.01.10 Eijk in de Telegraaf: "Sommigen hebben ook beweerd dat ik voor het klassieke seminariemodel zou zijn en tegen het konviktmodel. Dat ben ik absoluut niet." |
| |
|
11.11.09 De FKT was tot 11 november muisstil in het debat. Ook zij waren door het besluit van de aartsbisschop overvallen. In een persbericht van 11 november verklaarde de opleiding echter: "Het faculteitsbestuur zegt het te betreuren dat aartsbisschop Eijk van Utrecht zich gedwongen ziet de aartsdiocesane priesteropleiding Ariënskonvikt te sluiten na het voltooien van dit studiejaar. De FKT realiseert zich dat de relatie met het Ariënskonvikt van vitaal belang is voor haar statuut als enige door Rome erkende, academische ambtsopleiding. Zij treedt in overleg met de betrokken bisschoppen over een alternatieve vormgeving aan deze relatie, zodat ook in de toekomst priesterstudenten aan de FKT kunnen studeren."
Op 13.11.09 neemt het ANP het persbericht over.
KN: 'Solo mgr. Eijk wekt verbazing en onbegrip'
13.11.09 Het Katholiek Nieuwsblad publiceert op 13-11-09 een omvangrijk artikel in de zaak 'Ariëns'. Behalve een samenvatting, heeft het blad ook een interview gehad met Denaux (decaan FKT) en Zuijdwijk (kanselier van het aartsbisdom).
Denaux: "Het is vooral een symbolische daad. Het lot van de FKT hangt niet af van priesterstudenten. Dat is een kleine minderheid. Maar doordat de aartsbisschop, tevens grootkanselier van de FKT, het Ariënskonvikt opgeeft en zijn studenten naar De Tiltenberg stuurt, geeft hij een soort statement. Hij wil de belangen van de FKT niet behartigen, wat als grootkanselier toch zijn verantwoordelijkheid is. Zo begrijpen de mensen aan en ook buiten de faculteit het althans", aldus Denaux. "Hij had zijn collega-bisschoppen en ook mij kunnen vragen te helpen zoeken naar alternatieve oplossingen.
Eijk maakt met zijn besluit een einde aan de konviktsvorm in Nederland. Rome heeft het bestaan ervan beaamd door de faculteit in Utrecht te vestigen. Ook de bisschoppenconferentie wilde dat de FKT vanwege de samenwerking met het Ariënskonvikt hier zou komen. Ik kan dit besluit niet anders uitleggen dan als een symbolische daad die ingaat tegen de wens van Rome, de collega-bisschoppen en tegen wat tot nu toe gerealiseerd is."
Denaux wil niet op de feiten vooruitlopen wat betreft het idee van bisschop De Korte de alternatieven te onderzoeken voor de studenten van Groningen, Rotterdam en Breda. Hij zoekt actief naar oplossingen. De hoge kosten voor de opleiding bevreemdt Denaux niet, maar wel het argument dat de Tiltenberg-oplossing goedkoper zou zijn. "De Tiltenberg kost ook geld."
Kanselier Zuijdwijk begrijpt de teleurstelling over de "door de bisschop onvermijdelijk geachte beslissing". "Bij een konvikt moet je ook een bepaalde groepsgrootte hebben om een bepaalde groepsdynamiek te krijgen en reflectie mogelijk te maken. De financiën zijn bij ons buitengewoon beperkt en de bisschop wilde voorkomen dat hij elders nog meer moest gaan snijden. Ook als er fondsen gecreëerd zouden kunnen worden, wat nog zou moeten blijken, blijft het toch nog de vraag of de bisschop tot een ander besluit zou komen. Stel dat er ineens twintig aanmeldingen komen, zit je nog steeds met een gebrek aan middelen. Mensen snappen dat soms niet."
Het blad concludert: "Hoewel Eijk zowel in het Groningse als het Utrechtse in korte tijd veel voor elkaar heeft weten te krijgen, is het de vraag of zijn laatste move niet uiteindelijk contraproductief uit zal pakken. Hij kan formeel volkomen in zijn recht staan, de vraag is of hij het menselijk gesproken ook kan maken. Als bisschop en collega heb je wel degelijk draagvlak en vooral ook vertrouwen nodig. En dat laatste heeft, juist in kringen die Eijk vol verwachting binnenhaalden, een enorme deuk opgelopen."
KatholiekNederland.nl publiceerde ook een samenvatting.
Eerste reactie van een konviktstudent: Anton ten Klooster
14.11.09 Voor het eerst reageert een student van het getroffen konvikt zelf in de publieke ruimte. Op zijn persoonlijke hyvespagina vertelt priesterstudent Anton ten Klooster over zijn gevoelens omtrent de sluiting van zijn opleiding. "En almaar maalt door m'n hoofd of dit echt waar is en of het echt niet anders kan. Het lijkt erop dat het waar is en dat het niet anders kan. Na de klap volgt dan iets van weerstand, niet willen accepteren. Daarna komt een soort gelatenheid."
Transfer Schnell naar Breda
| |
De zaak 'Stienstra'
 03.01.10 Mgr. Eijk eist van Nelly Stienstra (voorzitter CRK) dat zij “met onmiddellijke ingang haar activiteiten als vrijwilliger in de St. Catharinakathedraal in Utrecht staakt” vanwege 'gebrek aan loyaliteit'. Stienstra liet zich op 09-11-09 en 10-12-09 (beide malen in Trouw) scherp uit over de gang van zaken rond 'Ariënsgate'. Mgr. Eijk constateert in zijn brief dat mevrouw Stienstra “afbreuk heeft gedaan aan het noodzakelijkerwijs vereiste wederzijds vertrouwen en respect door mijn integriteit openlijk via de media in twijfel te trekken en door meer dan eens tijdens een liturgische viering in de kathedrale kerk van St. Catharina ostentatief te laten blijken dat u het met mijn beleidsbeslissingen niet eens bent.” Rorate.com heeft een uitgebreide samenvatting van de aartsbisschoppelijke brief en de reactie van Stienstra. Blogger Observatrix heeft de integrale tekst van Stienstra zelf.
04.01.10 Tegenover KatholiekNederland.nl reageerde kanselier Zuidwijk op de consternatie. De voornaamste reden voor Stienstra’s ontslag is volgens hem het openlijk in twijfel trekken van de integriteit van de aartsbisschop. Dat gebeurde "zowel verbaal als non-verbaal". Zuidwijk: "Eigenlijk zegt zij: de aartsbisschop liegt".
05.01.10 In de De Volkskrant reageren Van Schaik en Nissen op de 'zaak Stienstra'. Nissen: "Opmerkelijk dat de aanpak van Eijk ook in orthodoxe kring steeds meer verzet oproept. Het draagvlak voor zijn beleid brokkelt steeds meer af. Stienstra is niet zomaar een vrijwilliger. Ze heeft als voorzitter van Contact Rooms Katholieken goede contacten in Rome. Eijk heeft daar ook goede contacten. Hij zal niet blij zijn dat dit conflict met een andere orthodoxe katholiek op straat ligt." Volgens Van Schaik creëert de bisschop "steeds meer leegte om zich heen. Eijk maait iedereen weg die maar een flintertje kritiek heeft. Als hij wakker wordt, ziet hij een woestijn om zich heen." Volgens Nissen hebben Eijk en Zuijdwijk alle macht naar zich toe getrokken. "Dit zijn bijna stalinistische praktijken. Je mag de leider alleen maar toejuichen en met zijn beleid instemmen, anders lig je eruit."
06-01-10 De 'ontslagen vrijwilligster' Nelly Stienstra reageert in het Nederlands Dagblad van 06 januari fel op de situatie rond haar persoon: "Vooral dat niemand in de besluiten van Eijk is gekend. Onze kerk wordt hiërarchisch geleid, maar dit is despotisch. Het is gewoon in de kerk om adviesorganen te raadplegen voordat een beslissing wordt genomen. In dit geval zijn de adviesorganen bij elkaar geroepen, niet om te worden gehoord maar om een besluit mee te delen. De enige met wie Eijk overlegt, is zijn rechterhand, secretaris-generaal Hans Zuijdwijk, en de overige stafleden. Communicatieve vaardigheid is niet Eijks grootste kwaliteit. Hij heeft gelijk en wie het daarmee niet eens is, kan vertrekken." (KatholiekNederland.nl en Obeservatrix hebben beiden een samenvatting gepubliceerd.)
Nog dezelfde dag reageert kanselier Zuidwijk wederom op Stienstra's uitlatingen, nu in het Nederlands Dagblad. Tegenover KatholiekNederland.nl zegt hij: "De aartsbisschop krijgt allerlei valse beschuldigingen naar zijn hoofd geslingerd: machtsmisbruik, miscommunicatie en gebrek aan menselijkheid. Dat laatste vind ik het ergste. In dit interview wordt daar nog despotisme aan toegevoegd. Al deze aantijgingen zijn beneden alle peil. Stienstra stelt dat de aartsbisschop geen hoor en wederhoor heeft toegepast. Maar dat verwijt zou ook andersom gemaakt kunnen worden. Waarom heeft zij geen gesprek met de aartsbisschop aangevraagd voordat zij openlijke kritiek leverde op het besluit van de aartsbisschop om het Ariënskonvikt te sluiten?"
11-01-10 Op maandag 11 januari schrijft Stienstra een brief aan de aartsbisschop. Dagblad Trouw vat mooi samen: " In een brief verwijt Stienstra Eijk dat hij als ’bestuurder, herder en leraar tekortschiet’. Hij zou ’evident schade toebrengen aan het aartsbisdom’. Eijk veroorzaakt daardoor dalend kerkbezoek, vrijwilligers lopen weg en er komen minder inkomsten binnen. De door Eijk opgelegde sanctie noemt ze ’buitenproportioneel’. Ze stelt voor bemiddelaars aan te stellen: de bisschoppen Van Luyn en De Korte. Mocht Eijk daar niet op ingaan, dan zal Stienstra een ’persoonlijk beroep op de Heilige Vader’ doen." De brief van Stienstra is integraal te lezen op @Observatrix.
15-01-10 Op vrijdag 15 januari publiceert Katholiek Nieuwsblad een artikel over 'affaire Stienstra'. In het artikel van Jan Peeters wordt haar flink de maat gemeten. "Nelly Stienstra was na het overlijden van haar moeder eind jaren tachtig bij de toen al bejaarde emeritus-bisschop Hendriksen ingetrokken met wie zij een bijzondere banf ontwikkelde. (...) Zij kreeg het als CRK-voorzitter voor elkaar hoge Vaticaanse curiekardinalen als Arinze en Stafford voor een beschamend handjevol belangstellenden naar Nederland. Tegelijkertijd was het een publiek geheim dat menigeen bij die invloed ook bedenkingen had."
Het KN analyseert dat de heftige reactie van Stienstra een persoonlijke reactie is op het uiteenvallen van haar Utrechtse 'vriendenclub': "Met het uiteenvallen van de kring Hendriksen en het vertrek van bevriende personen als kardinaal Simonis, mgr. De Korte, pater Van Dril en Norbert Schnell was de invloed van Nelly Stienstra tannende, zeker nu ook het Ariënskonvikt, waar zij kind aan huis was, wordt opgeheven. (...) Een en ander moet haar een enorm gevoel van verlies geven."
Ook de advocaat die Nelly Stienstra in de arm heeft genomen (op internet bekend als @Observatrix) krijgt er van langs. "Het voorstel [om De Korte en Van Luyn als bemiddelaars te laten optreden] is niet erg geloofwaardig in combinatie met haar advocate, mr. Erica Schruer, wier hand duidelijk in de brief herkenbaar is. Die heeft beiden, net als vrijwel alle Nederlandse bisschoppen ernstig geschoffeerd op haar weblog www.observatrix.nl. Zo noemt zij mgr. Van Luyn de 'Terminator' omdat hij zijn eigen bisdom om zeep zou helpen." Peeters en Schruers hebben al langer onenigheid met elkaar (zie bijvoorbeeld blog Observatrix en artikel Peeters).
Jan Peeters eindigt het artikel met de volgende woorden: "Het is een publiek geheim dat mensen zich al jaren ergeren aan mevrouw Sienstra en de manier waarop zij zich via 'ongezond' genoemde persoonlijke relaties een invloedrijke positie had weten te verwerven."
Naschrift: Op haar website publiceerde Katholiek Nieuwsblad bovendien een uitgebreider artikel. In de papieren versie ligt de nadruk feitelijk op de figuur van Sienstra, terwijl in de online versie ook Eijk uitgebreid ter sprake komt. Er is een opvallend verschil in toon te ontdekken tussen dit online artikel en het artikel van 13.11.09. In november schreef dezelfde journalist nog: "Hoewel Eijk zowel in het Groningse als het Utrechtse in korte tijd veel voor elkaar heeft weten te krijgen, is het de vraag of zijn laatste move niet uiteindelijk contraproductief uit zal pakken. Hij kan formeel volkomen in zijn recht staan, de vraag is of hij het menselijk gesproken ook kan maken. Als bisschop en collega heb je wel degelijk draagvlak en vooral ook vertrouwen nodig. En dat laatste heeft, juist in kringen die Eijk vol verwachting binnenhaalden, een enorme deuk opgelopen."
In het online artikel van 15-01-10 schrijft Jan Peeters: "Is het optreden van Eijk nu werkelijk zo rancuneus, ‘stalinistisch’ of ‘despotisch’? Of probeert de aartsbisschop duidelijk te maken dat niet alles zo maar gezegd kan worden? Dat bepaalde daden niet zonder consequenties kunnen blijven? Hij maakt op een harde manier duidelijk dat hij niet met zich laat spotten. Dat was de afgelopen veertig jaar usance geworden."
15.01.10. Het aartsbisdom heeft middels officieel persbericht aangekondigd dat de hulp is ingeroepen van aartsbisschop Piacenza, secretaris van Congregatie voor de Clerus. Hij heeft per brief laten weten dat de beoordeling van de geschiktheid van leken voor de tijdelijke aanstelling als lector “op de eerste plaats toekomt aan de diocesane bisschop en alleen hieraan ondergeschikt aan de pastoor.” Het is in een particuliere Kerk immers de diocesane bisschop die leiding geeft aan de liturgie, aldus mgr. Piacenza.
Foto: Katholiek Nieuwsblad. |
| |
|
15.11.09 Op zondag 15 november bracht het aartsbisdom een persberciht uit met de mededeling dat "rector N.M. Schnell van de Utrechtse Priesteropleiding Ariënskonvikt per 1 januari 2010 rector van de Priester- en Diakenopleiding Bovendonk in het bisdom Breda wordt. Reden voor de overgang is het feit dat het Ariënskonvikt aan het eind van dit studiejaar zijn deuren sluit, wegens het sterk teruggelopen aantal priesterstudenten en de kwetsbare financiële situatie van het aartsbisdom." Sinds juni 2007 was Bovendonk zonder rector. Ook zal Schnell terugtreden als plebaan van de Sint Catharinakathedraal, pastoor van de Salvatorparochie en als rector van de Sint Willibrorduskerk te Utrecht.
Perschef Enthoven verdedigt Eijk tegen aantijgingen J.-W. Wits
26.11.09 In het Katholiek Nieuwsblad van 27 november gaat de huidige perschef van het aartsbisdom, Roland Enthoven, in het artikel van zijn voorganger Jan-Willem Wits (zie 1 en 2).
Over de financien: "Gebrekkige financiën zijn niet de enige reden om de deuren van het convict te sluiten. De belangrijkste reden voor sluiting is het sterk teruggelopen aantal inwonende priesterstudenten."
Over de sluiting van het Ariënskonvikt: "Het is zuur dat de eerste bisschop die consequenties trekt uit deze rekensom nu juist als enige een convict op zijn grondgebied heeft staan. Het Vaticaan heeft al jaren geleden aangedrongen op samenwerking van de Nederlandse priesteropleidingen, maar ook dat de Nederlandse bisschoppen niet in hun eigen vlees willen snijden. Ze blijken best een seminarie te willen sluiten, maar alleen als dat het seminarie van hun buurman is – en die denkt er net zo over."
Over het seminariemodel: "Een van de zegeningen van het convictsmodel die Wits noemt, getuigt van wereldvreemdheid: dat de dikwijls Twentse en Sallandse studenten op het Utrechtse convict “iets meekregen van het westerse stadsleven”, zoals Wits stelt. Dat is een argument ‘uit de oude doos'. Het is al lang niet meer zo dat het convict ‘met vrije uitloop' die wereldvreemde plattelanders nog ‘bij de tijd' moet brengen. Wie de media een béétje volgt, weet dat de grootsteedse problemen en genoegens allang het Sallandse en Twentse land hebben bereikt. Ook is het donkere oosten van Nederland inmiddels op internet aangesloten, dus elke jongere weet wat er in de wereld te koop is – via de webwinkel is het zelfs thuisbezorgd te krijgen."
Mrg. Eijk reageert op 'Ariënsgate'
26-11-09 Voor het eerst reageert mgr. Eijk zelf in de media. In het Katholiek Nieuwsblad van 27 november geeft hij een lang interview. (Het KNl geeft maar summiere tekst, Katholieknederland.nl geeft meer informatie, dus uit die tekst komen deze citaten.) Aartsbisschop Wim Eijk is onaangenaam verrast door de kritiek op zijn besluit het Ariënskonvikt te sluiten. Hij reageert deze week in het Katholiek Nieuwsblad (Katholieknederland.nl heeft een grote samenvatting van het interview gepubliceerd).
Over de snelheid van de gebeurtenissen: “Wat de zaak in een stroomversnelling heeft gebracht, is de financiële tegenvaller rond het landgoed Dijnselburg, dat deels in het bezit is van het aartsbisdom." Hij zegt niet in te kunnen gaan op de vraag waarom het kapittel en de priesterraad niet bij de besluitvorming zijn betrokken.
Over de financiele situatie: De tegenvallende exploitatieopbrengsten van het landgoed Dijnselburg betekende dat het geld voor de priesteropleiding voor de langere termijn er niet zou komen. “Dan moet je je afvragen of die enorme kosten nog wel verantwoord zijn. Wil je de priesteropleiding voor de toekomst veiligstellen, dan moet je een structurele financiële dekking hebben."
Over de academische status van De Tiltenberg: “Die niveauverschillen vallen wel mee, want De Tiltenberg is geaffilieerd met de Universiteit van Lateranen, waardoor studenten het kerkelijk baccalaureaat kunnen behalen. Op grond daarvan kan men zich krachtens het Verdrag van Bologna volgens Nederlands recht master noemen.”
Over de FKT: "Natuurlijk is het een zware slag voor de FKT, die - naar ik begrijp, haar gelukkig niet in het voortbestaan bedreigt. En opnieuw: het besluit is niet genomen om de FKT om zeep te helpen. Ik ben er tenslotte de bouwbisschop en grootkanselier van. Waarom zou ik de FKT willen treffen?"
Reactie VPW Nederland
28-11-09 Ook VPW, beroepsvereniging van r.k.-pastores, heeft inmiddels haar reactie gegeven op de situatie. Het nieuwsbericht op hun wesbite is echter ongedateerd, dus is de datum gebruikt waarop ik op het bericht opmerkzaam werd gemaakt. "De opleiding [van het Ariënskonvikt] heeft in het algemeen gesproken goed opgeleide en bekwame priesters opgeleverd, die met beide benen op de grond staan en collegiaal samenwerken met diakens en pastoraal werk(st)ers. We vragen ons met zorg af of de overgang naar de priesteropleiding aan het seminarie De Tiltenberg in Vogelenzang qua opleidingsniveau niet een achteruitgang met zich mee brengt. De verbinding met een academische opleiding aan de Faculteit Katholieke Theologie (FKTh) en de open academische omgeving van de stad Utrecht wordt verbroken, en dat is als verlies aan te merken."
De 'tevreden kanselier' (Trouw)
10.12.09 Op 10 december publiceerde journalist Monic Slingerland in dagblad Trouw een tweepagina's tellende reeks artikelen over de zaak 'ariënsgate'. De reeks bevat:
- een analyse van de toestand in het aartsbisdom, met name rond de financiële situatie, zonder al te veel nieuwe inzichten of feiten;
- een interview met kanselier Zuidwijk: "De aartsbisschop beslist uiteraard, maar ik adviseer hem. We, dus de
aartsbisschop en ik, zijn het op dit punt helemaal met elkaar eens.";
- een interview met 'modelkatholiek Stienstra' (Slingerland): "Ik ben meermalen afgeserveerd als ultraconservatief en hyperbehoudend, maar ik wil nu toch laten weten dat ik heb gehuild en huil, meer nog dan toen ik geliefden verloor door de dood, want dit verwoestende proces is geen natuurlijk proces, maar het gevolg van machtsmisbruik en gebrek aan menselijkheid.";
- een interview met bestuurskundige Uri Rosenthal: "Er is reden om de combinatie van invloedrijke functies in één persoon als onwenselijk te beschouwen. Het heeft zeker voordeel, macht te concentreren. Het geeft de mogelijkheid voortvarend op te treden. Maar als het daarmee de verkeerde kant opgaat, is er geen ruimte voor spontane tegenwerking."
Helaas is deze tekst niet op de website van Trouw beschikbaar, doch weblogger Observatrix geeft enkele grote citaten weer, evenals een interessante analyse van de inhoud van de artikelen, met name rond het interview met Zuidwijk.
Ton van Schaik: 'De aartsbisschop straalt de warmte uit van een diepvrieskist'
13.12.09 In de uitzending van Katholiek Nederland Radio (radio 5) spreekt Ton van Schaik in eerste instantie over de twee nieuw benoemde Utrechste hulpbisschoppen, maar schakelt later ook over op de aartsbisschop zelf: "Het aartsbisdom bezuinigt overal op, behalve op hulpbisschoppen. De aartsbischop zelf is communicatief niet zo sterk figuur. Dat weet ie van zichzelf. De aartsbisschop straalt de warmte uit van een diepvrieskist. Je hebt wat mensen nodig die dit verzachten."
Gevraagd naar de reden van de verrassende snelheid waarmee door Rome aan Eijks verzoek om episcopale bijstand is voldaan, antwoordt Van Schaik: "Het gebrek aan communicatieve eigenschappen van de aartsbisschop is langzamerhand ook in Rome bekend geworden. Men weet dat deze bisschop een bestuurder, financieerder is, een 'centenman', daar telkens over praat, maar bij de mensen in het bisdom nauwelijks enige adhesie heeft verkregen. Hij staat geïsoleerd met zijn veelgenoemde kanselier Hans Zuidwijk."
Over speculaties in de pers rond het 'wegpromoveren' van Eijk: "Ik acht dat heel onwaarschijnlijk. Als je iemand binnen één of twee jaar zou wegpromoveren van een post in Utrecht naar een curiepositie in Rome, dan geef je eigenlijk toe dat die man niet deugt. Misschien over drie of vier jaar."
Over het functioneren van de bisschoppenconferentie: "Die is op sterven na dood. De heren komen eens in de zoveel maanden een dag bij elkaar. Maar er komt betrekkelijk weinig uit, omdat de aartsbisschop ook daar sterk zijn persoonlijke stempel erop drukt. En daar zit meneer Zuidwijk achter." Van Schaik memoreert het interview met Zuidwijk in dagblad Trouw (10-12-09): "Daaruit bleek wel dat alle touwtjes bij hem samenkomen. En zelfs het conservatieve deel van het aartsbisdom heeft al zijn teleurstelling over de gang van zaken uitgesproken. Als Nelly Stienstra 'hete tranen schreidt' [zie wederom Trouw van 10-12-09], dan is de bisschop serieus bezig zijn laatste restje draagvlak te verliezen." (Met dank aan @Petervan Zoest)
Peter Nissen: Veel verassingen
14-12-09. Op zondag 14 december werd kerkhistoricus Peter Nissen geïnterviewd voor Kruispunt Radio. Nissen zei over de nieuwe hulpbisschoppen in Utrecht dat "zij een belangrijke taak hebben in de verbetering van de communicatie tussen de leiding van het aartsbisdom en de gelovigen. Daar heeft het de afgelopen twee jaar, is het gevoel van veel mensen, ernstig aan geschort." Over de situatie in het algemeen: "Er zijn veel ernstige beslissingen genomen waar toch zeer weinig over gecommuniceerd is. Mensen zijn voor veel verrassingen komen te staan, bij de opheffing van de dekenaten, maar ook bij de opheffing van het Ariënskonvikt. Er wordt veel geklaagd over het gebrek aan communicatie van de kant van de aartsbisschop."
Nissen ziet drie scenario's voor de nabije toekomst: 1) Eén van beide hulpbisschoppen zal te zijner tijd - na ervaring opgedaan te hebben in het Utrechtse - verhuizen naar het bisdom 's-Hertogenbosch om mgr. Hurkmans te assisteren. 2) Eén van beide hulpbisschoppen schuift door naar Rotterdam als mgr. Van Luyns ontslag door Rome aanvaard is. 3) Eijk wordt weggepromoveerd naar Rome, en één van de twee hulpbischoppen neemt zijn zetel over.
'Roomse vreemdeling in een te moderne wereld'
Op 19 december publiceerde het blad Elsevier een groot interview met mgr. Eijk onder de titel 'Roomse vreemdeling in een te moderne wereld'. Het interview is opgeschreven door Gerry van der List, die de aartsbisschop in de header de 'hoogste katholiek van Nederland' noemt. (Helaas is er geen publiekelijk toegankelijke tekst op internet beschikbaar. Ik citeer uit de papieren tekst; met dank aan @Observatrix. Wel heeft KatholiekNederland.nl een korte samenvatting.)
Uit het interview spreekt een man die zich onbegrepen voelt, een hoeder van de traditie die links en rechts door de moderniteit wordt ingehaald. Toch voelt hij zich meer dan louter een docent in de zo broodnodige dogmatische kennis: "'Ik: heb misschien een intellectualistische uitstraling, maar ik kan wel degelijk een vonk overbrengen. Als ik voorga in vieringen, heb ik niet de indruk dat wat ik zeg over de hoofden heengaat Ik weet mensen te raken. De Heilige Geest werkt in mij. Daardoor wordt mijn verstand als het ware op een hoger niveau getild. Maar het is een rede verlicht door het geloof. En dat geloof zie ik als een gave van God.'
Terugkijkend op de affaire 'homodictaat' (Hervormd Nederland, 1999) kan de hoofdpersoon zijn ergernis en verontwaardiging nog steeds moeilijk verbergen. "De citaten hadden zo niet in de openbaarheid moeten en mogen komen. Ze zijn uit bun context gelicht Overigens droeg ik gewoon de leer van de kerk op mijn studenten over. Dat was mijn taak als docent op Rolduc. Maar ik ben in de media als een monster afgeschilderd. Dat gebeurde in mijn ogen vanuit ideologische gedrevenheid, vanuit weerstand tegen de traditionele standpunten van bet Vaticaan."
Van de List over 'Ariensgate': "Het is een trieste tijding die voor grote onrust zorgt. Aan kritiek van progressieve katholieken is Eijk inmiddels gewend. Maar nu ligt hij onder vuur van geestverwanten, die vinden dat hij te snel en zonder overleg heeft gehandeld. Zelfs in de kolommen van het Katholiek Nieuwsblad, spreekbuis van roomse Orthodoxen,klinkt verontwaardiging door.´ Eijk reageert: "Het was een van mijn pijnlijkste beslissingen, een inktzwarte dag. Maar het aantal studenten is nu eenmaal erg klein geworden en de financiële situatie van het bisdom is gewoon slecht. Daardoor was het helaas niet langer levensvatbaar. Of het een solistische actie was? Ik heb wel overleg gehad met mensen. Maar je kunt natuurlijk niet ieders mening vragen. Dan kom je nooit ergens. Daarom hebben we gekozen voor een snelle besluitvorming. Maar het blijft slecht nieuws."
Over zijn eigen roeping zegt Eijk: "Het celibaat is een hele opgave. Daar moet je geen geheim van maken. Je komt best weleens vrouwen tegen die je aanspreken, met wie affectief de vonk had kunnen overslaan. Het afzien van het stichten van een gezin beeft iets van een offer, ja. Maar ik wil het niet dramatiseren. Het leven met Christus is zo rijk. En de Heilige Geest helpt je om de gave van het celibaat te accepteren."
Eijk ziet geen opleving van religie in Nederland. "Een samenleving zonder godsbesef is met per se onfatsoenlijk. U moet niet vergeten: atheïsten staan met helemaal los van Gods genade. Maar gelovigen komen, geleid door de Heilige Geest, eerder tot bepaalde inzichten. Zij beseffen eerder dat de kredietcrisis haar oorzaak vindt in hebzucht bijvoorbeeld. Dat trouw een belangrijke deugd is. Dat door abortus provocatus jaarlijks dertigduizend ongeborenen worden gedood, terwijl het toch echt om menselijke wezens gaat. Dat wat betreft euthanasie de normen steeds worden verruimd en er aantoonbaar sprake is van een hellend vlak."
Oud-econoom Kolk: "Missionaire kerk heeft meer kansen een krimpkerk", plus reactie Zuidwijk
08-01-10 Op 8 januari publiceerd dagblad Trouw wederom een tweepaginatellend artikel over de gang van zaken in het aartsbisdom. Behalve een samenvatting van de 'zaak Stienstra' en een samenvatting van stemmen in andere kranten, staat er een intervie afgedrukt met Jacques Kolk, tot 2006 eceonoom van het aartsbisdom. "De aartsbisschop praat alleen over geld, om te vermijden dat het over inhoud gaat." In hetzelfde artikel reageert kanselier Zuidwijk kort op Kolks woorden.
Over de financiën: "Het was nooit een probleem om fondsen te werven voor het Ariënskonvikt. Dat geld kwam uit de breedte van de kerk, van linkse groepen maar ook van de behoudende Piet Derksen, van Sporthuis Centrum. Dertig jaar heeft het ervan bestaan. De panden zijn vrij van hypotheek, mede dankzij de zusters van Denekamp. Wat de bisdomstaf financieel wanbeleid noemt, was een plan het vermogen te gebruiken om katholieken die zelden naar de kerk gaan, meer bij de kerk te betrekken. Dat was een project van tien jaar. In 2010, dus dit jaar, zou het afgerond zijn. De tekorten die op de begroting van afgelopen jaren staan, hangen hiermee samen. Anderhalf miljoen per jaar, met steeds een tussentijdse bijstelling. We voelden ons verplicht, de achterban steviger aan de kerk te verbinden. Een missionaire kerk heeft meer kansen om te groeien dan een kerk waarvan de krimp ingecalculeerd is."
Reactie Zuidwijk: Secretaris-generaal Zuijdwijk vindt dat de vormalige bisdom-econoom kolk "wel hoog van de toren blaast voor iemand die een bijna failliete boedel heeft achtergelaten”.
Over Simonis: "De kardinaal moest hals over kop vertrekken uit het pand aan de Maliebaan. Wat ik erger vind, is dat de aartsbisschop het de kardinaal verboden heeft om voor te gaan in enige viering in het aartsbisdom. Na zijn afscheid kreeg de kardinaal vele uitnodigingen van parochies. Hij heeft ze allemaal moeten afslaan, om deze reden. Is dat respect?"
Reactie Zuidwijk: "Iedere priester weet dat met 75 jaar er bij wijze van spreken daags erop een eind aan de taak kan komen. De kardinaal had erop voorbereid moetenzijn dat er een opvolger zou komen. Hij had tijdig voor een ander onderkomen moeten zorgen." Volgens Zuijdwijk is er geen sprake van dat de aartsbisschop het de kardinaal schriftelijk of mondeling verboden heeft, voor te gaan in vieringen in het diocees Utrecht. Wel was er een zachte aanmaning nodig, omdat de kardinaal vlak nadat hij zijn zetel had afgestaan 'nog vrolijk doorging met vormselvieringen, alsof hij nog in functie was'. "Hij wilde ook nog een diakenwijding doen. Toen heeft mgr. Eijk laten weten dat het nu aan hem was om dat te doen." Mocht kardinaal Simonis willen voorgaan in een viering in het aartsbisdom, dan dient hij daarvoor toestemming te vragen aan de aartsbisschop, zegt Zuijdwijk. „Hij heeft het een keer gevraagd, vorig jaar en dat verzoek is gehonoreerd. Maar als hij carte blanche zou vragen, zou het antwoord nee zijn.”
Over de reorganisatie: "Het besluit tot opheffen van het Ariënskonvikt is het laatste, in de reorganisatie. Het is niet toevallig dat dat besluit nu genomen is. Alle opponenten waren weg, de priesterraad is omgevormd, er was niemand meer over om serieus tegenspel te bieden." De verbazing over deze besluiten zal weer verdwijnen. Wat dan overblijft, denkt Jacques kolk, is onverschilligheid tegenover de leiding. „En dat is slecht voor de kerk."
Reactie Zuidwijk: En wat de priesterraad betreft, die is inderdaad geheel vernieuwd. "Keurig, volgens verkiezingen. Volgens de reglementen was het tijd voor nieuwe verkiezingen."
'Leken zijn nu eenmaal duurder als werknemer dan een priester' (dubbelinterview Algemeen Dagblad)
15.01.10 Op 15 januari prubliceerde Utrechtse redactie van het Algemeen Dagblad een groot dubbelinterview met bisschop Eijk en kanselier Zuidwijk. Er s geen online-versie beschikbaar. Hier volgen enkele van de belangrijkste citaten.
Eijk over de financiën: "Reorganiseren was nodig, anders was het aartsbisdom Utrecht vorig jaar failliet gegaan. Het tekort was vanaf 2000 opgelopen tot 14 miljoen. Om alles toch nog te kunnen betalen verkocht het bisdom panden en landerijen. Ik kan me het gemor voorstellen, was zelf ook verdrietig, maar ik wilde niet wegduiken voor mijn verantwoordelijkheden." "De econoom, die een jaar in dienst was, liep nog steeds tegen verrassingen uit het verleden aan. Het eerste jaar zijn er nog enkele lijken - steeds enkele tonnen - uit de kast gevallen." "De bank meldde dat de financiële situatie van het bisdom zo zwak was, dat de aandelen verkocht moesten worden."
Eijk over zichzelf: "Ik ben moe. Maar ik ben priester geworden om het geloof te delen. Een leven in relatie met Christus gun je iedereen." "In het weekend ben ik bij kerkelijke vierigen. Verder ga ik naar vormsels en jubilea en spreek na afloop wel 50 of 100 mensen. Over geloofskwesties, over hun leven. Soms vragen ze me te bidden voor een zieke. Doorgaans zijn dat overigens hartelijke contacten."
Enkele citaten van kanselier Zuidwijk: (over het ontslag van de oud-perschef Sinselmeijer) "Daar was sprake van een verstoorde arbeidsverhouding; hij moest stof happen." "Sommige andere bisdommen polsen nu bij ons hoe dingen moeten." "16 procent van de Nederlanders is katholiek, en die aanhang zijn we ook nog eens rap aan het begraven." "Leken zijn nu eenmaal duurder als werknemers dan een priester."
'Maar ja, hij is wel de bisschop'
16.01.10 In het Nederlands Dagblad van 16 januari publiceerden de journalisten
Daniël Gillissen en
Wim Houtman een samenvatting van de situatie. Er is geen onlineversie beschikbaar. Hier volgende de belangrijkste passages.
"Wim Eijk is een
eenzame man, die van een eenmaal
genomen besluit niet meer
afwijkt, en die tegenwerking ziet
als bevestiging van zijn gelijk."
Of de aartsbisschop is een "eenzame
strijder" die "de belangrijkste
klus van de Nederlandse
kerkprovincie moet en zal klaren".
Tussen die twee uitersten
bewegen zich de laatste weken
in katholiek Nederland de
meningen over Wim Eijk (56),
sinds twee jaar aartsbisschop
van Utrecht. (...) Sindsdien ligt Eijk onder
vuur, niet alleen van vaste criticasters – zoals de professoren
Peter Nissen en Ton van Schaik –
maar ook van geestverwanten. 'Behoudende' rooms-katholieken,
die ook geloven in een
orthodoxe, missionaire en pausgetrouwe
kerk en niet bang zijn
voor de hoon van de wereld.
Toenmalig perschef
Loek Sinselmeijer had wel
begrepen dat communicatie niet
de sterkste kant van Eijk was. Hij
zag er een uitdaging in. "Met
Simonis overlegde ik dagelijks:
naar welke bijeenkomsten hij
toe zou gaan, welke interviews
hij zou geven. Eijk wilde dat via
de mail regelen. Regelmatig
deed ik voorstellen, maar hij
wilde nooit met de pers praten.
Een keer mailde hij: nee, nu niet
en nooit. Toen ben ik maar
gestopt met voorstellen doen."
Ben van der Maas, emeritus studentenpastor in Groningen, herkent het gebrek aan communicatie. Als voorzitter van de beroepsvereniging van pastoraal werkers zat hij regelmatig met Eijk om tafel. "Hij zette zijn koers uit, maar zonder inhoudelijke
argumenten. Hij beriep zich elke keer op de financiën, de noodzaak van bezuinigingen. ,Hij komt in eerste instantie niet
bot over. Hij heeft een zekere vriendelijkheid over zich. Maar ik kreeg niet het gevoel dat we een echt gesprek hadden. Hij hoort je aan, maar het staat al vast wat hij wil en gaat doen."
De journalisten citeren veelvulduig anonieme bronnen:
"Als bisschop in deze tijd heb je
draagvlak nodig. Daar zorgt Eijk niet voor.
Over de sluiting van het Ariënskonvikt
heeft hij noch het
kapittel, noch de priesterraad
van het aartsbisdom om advies
gevraagd. Hij heeft alleen een
mededeling gedaan. Hij communiceert
zeer slecht en doet niet
aan conflictbeheersing."
"Hij heeft een archaïsche manier
van leidinggeven, die niet past
bij deze tijd.
Hij zegt wel dat hij luistert,
maar hij neemt gewoon een
besluit."
"Het wordt in elk geval boeiend
of Eijk dit jaar bij de nieuwe
kardinaalsbenoemingen zit. Zo niet,
dan is dat een signaal." (De ‘zwaarste’ bisschop van een
kerkprovincie wordt bijna automatisch
kardinaal.)
Hier en daar wordt de kritiek op
Eijk ook gerelativeerd.
"In een
parochie kom je in het klein
hetzelfde tegen", zegt een pastoor
uit het aartsbisdom. "Als er
kerken dicht moeten of vieringen
geschrapt, geeft dat ook veel
pijn. Als pastoor probeer je dan
te masseren, je duwt en trekt en
geeft zonodig een schop, en uiteindelijk
neem jij het besluit.
Eijk doet dat vrij rigoureus.
Maar ja, je bent te slap óf te fors– je doet het nooit goed. En hij
is wel de bisschop. Ik ben loyaal
aan mijn kerk, en dus ook aan
degenen die daar als leiders zijn
aangesteld."
Eijk: 'Het gaat om Hem'
26.01.10 Op 26 januari publiceerde de Volkskrant een opiniebijdrage van de hand van Eijk, waarin de aartsbisschop zijn beleid probeert te verdedigen. "Er is de laatste weken veel te doen geweest over de verwijdering door de aartsbisschop van een zich publiekelijk misdragende vrijwilliger." Maar door dit geharrewar lijken we de werkelijkheid uit het oog te verliezen. "Waar staan we voor? Voor het antwoord moeten we terug naar de Stichter van de Kerk." Om het 'zout der aarde te zijn' ziet de aartsbisschop twee grote problemen: kerkverlating en "de huidige samenleving die religie met argwaan beziet. (...) Mij bekruipt soms het gevoel dat de meer fanatieke atheïsten bijbels het liefst voorzien van waarschuwingsstickers: 'Kan de geestelijke gezondheid ernstige schade toebrengen.'" Eijk verwijst naar de 'maatschappelijke opbrengst' van de kerken die op 400 miljoen op jaarbasis becijferd wordt.
"De reorganisatie heeft mij het imago van bezorgd van een bisschop die alleen over geld spreekt", maar "ik had ook steeds een pastoraal doel voor ogen: de kerk op lokaal niveau groeikracht geven. (...) We hebben voor de toekomst vitale geloofsgemeenschappen nodig en laten we eerlijk zijn: sommige parochies waren verre van vitaal." Eijk wil een missionaire geloofsgemeenschap die zich niet alleen op kerkgangers richt , maar juist op randkerkelijken en ongelovigen: "an offer they can't refuse," zo citeert Eijk de Godfather-films. "(Aarts)bisschoppen, priesters, diakens en pastoraal werkers zijn'relatiebemiddelaars die mensen in contact brengen met Jezus en zijn boodschap." Want, zo sluit de aartsbisschop af: "Het draait niet om ons, maar om Hem." KatholiekNederland.nl heeft ook een samenvatting gepubliceerd.
Eijk: 'Ik voel me geen kop van jut'
30.01.10 Op 30 januari gaf Eijk een 'exclusief' interview in de Telegraaf (bestaat er in het Telegraaf-jargon überhaupt niet-exclusieve interviews?). KatholiekNederland.nl publiceerde een samenvatting. De krant heeft zelf geen online versie gepubliceerd. Met dank aan @isidorusweb hier een eigen samenvatting van het interview.
Journalist Hans Kuitert vat de situatie samen: "Eijks maatregelen leveren veel kritiek op in de katholieke kerk. Eijk, die geldt als orthodox, botst ook met het progressieve deel van zijn kerk. De reuring in de rk-kerk heeft soms vileine trekjes. Zoals onlangs bij zijn besluit de priesteropleiding Arienskonvikt in Utrecht te sluiten. Zijn opponenten schuwen harde verwijten niet."
“Ik ben gewoon orthodox en ik vertegenwoordig en verkondig het geloof dat de kerk tweeduizend jaar heeft uitgedragen en daar wil ik ook trouw aan blijven. (...) Er was in de jaren zestig en zeventig minder neiging religiositeit te beleven in een gemeenschap. Nu zien we dat een herbezinning voltrekt. Jongeren zijn in het algemeen meer open voor de traditie. Als ze nog kerken, willen ze over het algemeen de liturgie vieren volgens Romeinse gebruiken. Zij zoeken het authentieke christelijke geloof.
Ik zie mezelf als een representant van die jongere generatie. Omdat ik als aartsbisschop een aantal beleidsbeslissingen heb moeten nemen, ben ik misschien wat prominent in de voorhoede komen te staan. Maar ik voel me geen kop van Jut. Absoluut niet."
“Ik ben bisschop voor alle katholieken. Ik kom op allerlei plaatsen en probeer open contacten te houden met iedereen. Waar ik op wijs, is een meer algemene ontwikkeling. Nu is misschien 16 procent van de Nederlandse bevolking nog katholiek, dat zakt naar 10% in 2020. Die katholieken die op dit moment nog praktiseren en geloof beleven, die zoeken ook meer naar het authentieke geloof.”
Over seminarie- en conviktmodel: “Sommigen hebben ook beweerd dat ik voor het klassieke seminariemodel zou zijn en tegen het konviktmodel. Dat ben ik absoluut niet. Het geringe aantal studenten in verhouding tot de hoge kosten heeft ons doen besluiten tot deze drastische stap. Dat was geen plezierige beslissing, ook een beladen beslissing, ook voor mijzelf.”
Over de kerkelijke krimp: “Per week worden er twee a drie kerken afgesloten. De komende tien jaar zullen we duizend kerken afstoten, 600 van PKN (protestants) en 400 van katholieke zijde. De algemene verwachting is dat de leegloop van de kerken zich zo rond 2020 stabiliseert. (...) We hebben als bisschoppenconferentie in de jaren negentig besloten dat kerken niet worden herbestemd als moskee. Het is natuurlijk ook zo dan vanuit de visie van een aantal moslims de herbestemming van een kerk als moskee ook zou kunnen worden gezien in het verlengde van de missie die men heeft, iedereen te bekeren tot de Koran. Als een katholieke kerk wordt herbestemd als kerk, dan hebben wij een voorkeur voor een christelijke gemeenschap.”
Over de financiële crisis: “De rk-kerk heeft een heel duidelijke afgebakende sociale leer ontwikkeld. Een pijler is dat de menselijke persoon centraal staat, een unieke onvervreemdbare waardigheid heeft. Verder is een belangrijke peiler het Algemeen Welzijn, waaraan elke persoon deel moet hebben. Het Algemeen Welzijn leidend is bij hoe wij omgaan met de middelen en bezittingen die ons zijn toevertrouwd.”
Over het multiculturalisme: “De kerk zoekt de dialoog. Zo’n dialoog heeft alleen zin als je dat doet vanuit je hart. Soms worden mensen, hun geloof, de bronnen van hun geloof op grove wijze gediskwalificeerd. Als je het niet eens bent met een bepaalde geloofsrichting mag je dat best uiten, maar dan moet je dat doen op basis van redelijke argumenten en op basis van kennis van je eigen geloofsopvattingen en van die van anderen. Nou aan beide kanten ontbreekt heel veel, denk ik. Dat zou eigenlijk niet moeten in een westerse gecultiveerde samenleving als de onze.”
Eijk: reorganisatie aartsbisdom zorgvuldig uitgevoerd
Op 31 januari ligt Eijk zijn standpunten toe in een dubbelinterview op Kruispunt TV en Kruispunt Radio. KatholiekNederland.nl publiceerde reeds vooraf een samenvatting.
Volgens Eijk zou hij met de kennis van nu de reorganisatie op hoofdlijnen op dezelfde wijze aanpakken: “Ik denk dat de noodsituatie van het bisdom daadkrachtig en snel ingrijpen vergde. We hebben het in alle zorgvuldigheid gedaan. Natuurlijk zijn er altijd dingen waar je weer van kan leren, ervaringen en zaken die je misschien anders zou kunnen doen. Maar ik denk grosso modo als ik zo kijk naar de wijze waarop gereorganiseerd is en de beslissingen die zijn genomen, dat we het niet heel anders hadden kunnen doen.”
Over de financién: "Het was financieel gezien een ruïne. Dat is jammer. Want het was indertijd één van de meest vermogende, financieel sterke en krachtige bisdommen van Nederland. Maar goed, dat is wat ik heb aangetroffen.”
Over de brief van bezorgde emeriti: “Het zijn mensen met emeritaat. Ik had het lastiger gevonden, laat ik het maar eerlijk zeggen hoor, als het mensen waren van de actieve priesters. Maar die hebben dat niet gedaan.”
Over dee eventuele promotie naar Rome: “Deo volente, als God het wil, als ik het uithoud, als ik zoveel tijd heb, dan zit ik hier tot 2028. Dan word ik 75 en dan ben ik volgens het kerkelijk recht verplicht om mijn ontslag aan te bieden aan de Heilige Vader. Maar je moet voor de verkondiging van het evangelie gewoon wat over hebben. Het gaat om de Heer en zijn blijde boodschap. Of dat hier is of elders, ik ga gewoon naar de plaats waar ik gestuurd word.”
Enkele critici aan het woord
Op 27 februari wijdde Elsevier nog enige woorden aan de affaires rond aartsbisschop Eijk. Behalve veel woorden voor oude zaken, liet het blad enkele critici aan het woord.
Gerard Dekker (78): 'De kerk gedraagt zich behoorlijk
regentesk, de top bepaalt hoe
geloof zou moeten worden beleefd,'
zegt de hoogleraar van
wie recent Heeft de kerk zichzelf
overleefd? verscheen. Meeveren
met de niet·autoritaire trend in
de samenleving zou hij verstandiger
vinden.
Collega-hoogleraar
Bert Laeyendecker (79): 'De leiding
trekt de touwljes stevig aan
op een zeer autoritaire manier.
Zoiets zouden we van een directeur
van een doorsnee-Qnderneming
niet accepteren.' De kritische
katholiek en voormalig lid
van de vrijzinnige Acht Mei Beweging
vindt het kil in de kerk.
'Veel verworvenheden worden
teruggedraaid. Het financiële beleid
wordt als excuus gebruikt
om ook andere dingen erdoor te
drukken.'
Maar hoort een zekere orthodoxie
niet bij de kerk? Standvastigheid
en trouw aan de Heilige
Vader in Rome, toch Gods
plaatsvervanger op aarde, kan
ook worden gezien als geloof
zoals geloof bedoeld is. Love'm
or Jeave 'm zou je denken: wie
zich niet tbuisvoelt bij Eijks
rechtlijnigheid moet zijn geloof
maar huilen-de kerk beleven. 'Oh
nee,' zegt Laeyendecker. 'Tegen
zuiverheid is geen enkel bezwaar,
wel tegen autoritair beleid en
verkeerde beslissingen. Ik ken
katholieken, die door alle rumoer
de 'r' voor katholiek het liefst
schrappen. Ik denk dat velen hopen
dat bisschop Eijk binnenkort
naar Rome wordt geroepen.'
Eijk tikt De Korte bij collega's op de vingers (Trouw)
Mgr. Eijk schreef begin april 2010 een brief aan al zijn collega-bisschoppen en aan mgr. Bacqué (nuntius) over het gebrek waarin hij zijn beklacht doet over het gebrek aan loyaliteit van zijn collega mgr. De Korte. Volgens Trouw, die in het bezit van de brief is en er op 09-04-10 van berichtte, voelt Eijk zich openlijk door De Korte afgevallen in zake de censurering van kerkelijke liederen, en de sluiting van het Ariënskonvikt.
Woorts en Mennen kwamen eerder deze maand in de publiciteit omdat zij o.a. liederen van Huub Oosterhuis hadden geschrapt uit de liturgieboekjes van Gooi & Sticht en Heeswijk-Dinther. De bisschoppen Woorts en Hurkmans reageerden op deze maatschappelijke kritiek met twee brieven. Hierin gaven zij aan eerder discussite willen oproepen, dan verbiden. De Korte reageerde toen in diverse media dat de 'verboden' gezangen 'gewoon' in de Gezangen voor Liturgie (GvL) staan, en daarom in zijn bisdom gewoon gezongen kunnen worden.
Eerder maakte De Korte er geen geheim van zeer geschokt te zijn door de sluiting van 'zijn' Ariënskonvikt door Eijk, zonder enig overleg vooraf. De Korte is 'dubbel' verbonden aan het konvikt: hij was eerder rector van de priesteropleiding, en als bisschop van Groningen zond hij zijn priesterstudenten naar ditzelfde konvikt. Vreemd is daarom dat de brief van Eijk is medeondertekend door de Utrechtse hulpbisschoppen Hoogenboom en Boorts van Utrecht. De drie heren kennen elkaar van het konvikt. Woorts en De Korte zijn samen student geweest op het Ariënskonvikt toe pastoor Rentinck daar rector was. Ted Hoogenboom is ook begonnen onder rector Rentinck en geëindigd onder De Korte.
Via een korte persverklaring gepubliceerd op KatholiekNederland.nl, reageerde dezelfde dag het bisdom Groningen. Er is sprake van “een verschil van inzicht tussen de aartsbisschop en de bisschop van Groningen-Leeuwarden”. Goede onderlinge samenwerking heeft “de hoogste prioriteit”. De kwestie zal “door overleg tot een oplossing moeten worden gebracht”.
...
|
