| |
Boeken
Een kleine theologie van gewone dingen
 Recensie, Isidorusweb.nl, 29-06-10
 Op de voorpagina van Een kleine theologie van gewone dingen staat een man op een ladder, midden in een weiland, een opengeslagen boek in de ene hand, de andere uitgestrekt ten hemel als Michelangelo's Adam. De moderne monnik met de sik en het halflange haar lijkt op een pilaarheilige, een rudiment van de oudchristelijke woestijnvaders. Anton de Wit wijst zijn lezers op de gewone dingen in het leven, die juist zo lekker ongewoon zijn. Met woestijnvader De Wit is een treinreis geen noodzakelijk kwaad, maar een gelegenheid tot geestelijke oefeningen, in het bevechten van nieuwsgierigheid, cynisme en melancholie. Lees verder.
Religion and Film: two compendia
 Recensie, Bijdragen, 17-06-10
 In 2009 two impressive collections of articles about religion and film were published: one by Routledge and the other by Continuum. “Film is a legitimate object of academic study” both agree, but “still very young” and therefore still underdeveloped compared to other fields of academic studies in the regions of culture and religion. Everyone agrees that movies have an unique power to influence people and reflect heavily the culture of their makers and viewers. Both the Routledge and the Continuum compendium acknowledge the different possibilities with regard to the relation between film and religion. Films can criticize faith (for example in The Mission or Priest). Read further.
The Six Ways of Atheism
Recensie, Bijdragen, 17-06-10
 "Berg believes the case for atheism has never been put in as forceful and logically cogent a way as it merits, least of all by the great philosophers. In this book he sets out to remedy that by strengthening some traditional atheistic arguments and by initiating some new logical arguments for atheism." This quotation is part of the back cover text of The Six Ways of Atheism. And because the author is his own publisher, he speaks about himself and his 'logical' endeavor. His arguments against God and against those who believe in a Supreme Being are not as new as Berg claims, they are more of less poorly conducted reworkings or extrapolations of the ideas of other atheistic thinkers in the (near) past. Read further.
Gottes Eifer / Heilig vuur
Recensie, Bijdragen, 17-06-10
 Peter Sloterdijk is one of the most famous German philosophers alive today. The author of the Sphären-triology (1998, 1999, 2004) triggers mixed but always extreme reactions. The general public and press applaud his narrative and convincing style of writing as much as his fellow academics criticize this style as rather anecdotic and incoherent. Going from one major religious character to the next (Abraham, Moses, Paul, Augustine and Muhammed) Sloterdijk concludes that the 'supremacy of the personal God led inevitably to the subordination of the faithful'. (p. 83) I was shocked by Sloterdijk's theorizing about monotheistic religion. The author hides his oversimplifications beneath a highly hermetic-philosophical language, undoubtfully tantalizing most of his readers. Read further.
The Boundaries of Monotheism
Recensie, Bijdragen, 05-11-09
 "The attacks on the Babylonic symbols of Western culture on September 11, 2001 (…) sparked new political and scholarly interest in monotheism as a banner, or for others as a phantom, of the religious heritage of the Abrahamitic religions." (p. 1) In the volume The Boundaries of Monotheism editors Anne-Marie Korte and Maaike de Haardt have collected eleven contributions in which the ‘dark side’ of the faith in One God is being reflected upon. Monotheism has been firmly criticized (among others by Regina Schwartz, The Curse of Cain. The Violent Legacy of Monotheism, 1997) as "the culpit of many serious deteriorations of the Western culture, such as intolerance, superiority, colonialism, racism and antifeminism" (p. 83). Read further.
God is Gek. De dictatuur van het atheïsme
 Recensie, KatholiekNederland.nl, 31-10-09
 Kluun bekritiseert in zijn boek God is Gek het ‘rabiate atheïsme’. Deze aanval is terecht, maar Kluun blijft spelen volgens de regels van zijn ‘tegenstanders’ waardoor hij het pleit uiteindelijk toch lijkt te verliezen. In zijn discussie met het atheïsme probeert Kluun aan te tonen dat het wetenschappelijk niet te bewijzen is dat God bestaat noch dat te bewijzen valt dat hij niet bestaat. Hiermee blijft Kluun binnen de grenzen van het natuurwetenschappelijk paradigma dat hij zo verfoeit. Hij ‘strijdt’ tegen de condities en speelregels van zijn ‘tegenpartij’, en die strijd zal hij dan ook onherroepelijk verliezen. Beter ware het als Kluun nog een extra hoofdstuk had geschreven over de religie/geloof/theologie die in staat is het paradigma van de natuurwetenschappen te overstijgen. Lees verder.
Heinrich Himmler: Hitlers belangrijkste handlanger
Recensie, KatholiekNederland.nl, 14-10-09
 Himmler was Hitlers belangrijkste handlanger. Van ziekelijk ambtenarenzoontje werd hij de basis van de beruchte SS. In de nieuwe biografie van Longerich komt uit dat Himmler een grotere hekel aan christenen had, dan aan joden. Himmler wilde het christendom vervangen door een Germaanse pseudoreligie. Lang was er geen wetenschappelijke biografie van SS-Reichsführer Heinrich Himmler (1900-1945) voor handen. Vorige jaar leverde de Duitse historicus Peter Longerich een formidabele prestatie door een vuistdikke en zwaar gedocumenteerde biografie op produceren. Een jaar later kwam een goede en leesbare Nederlandse vertaling op de markt. Centraal staat de vraag hoe een onbeduidende onderwijzerszoontje kon uitgroeien tot de een-na-machtigste Nazi. Lees verder.
Herman Finkers, Na de pauze
Recensie, KatholiekNederland.nl, 11-10-09
 De katholieke cabaretier Herman Finkers vocht zich een weg langs de rand van de dood. Na zeven (bijbelse) jaren stond hij weer op de planken met de voorstelling ‘Na de pauze’, een verwijzing naar zijn dodelijke ziekte die hij (tijdelijk?) overwon. Finkers zet als clown/theoloog een voorstelling neer over geloof, wetenschap, liefde en de dood. “Iedereen die katholiek is, is zeer hoogstwaarschijnlijk niet goed bij zijn hoofd. Laten we wel wezen. Maar iemand die niet-katholiek is, is in ieder geval niet goed bij zijn hoofd. Het katholicisme geeft nog een klein sprankje hoop. Het enige en hoogst haalbare wat een mens in zijn leven mag verwachten.”
Lees verder.
Spiritueel misbruik
Recensie, KatholiekNederland.nl, 13-09-09
 Klinisch psycholoog Aleid Schilder waarschuwt in haar boek Spiritueel misbruik terecht voor de financiële en psychologische gevaren van goeroes, paragnosten en sekten. Helaas houdt de auteur zelf veel te weinig afstand van haar studie-object: ze is zelf een ‘gelovige’, inclusief ‘channeling’ met de apostel Paulus. New age-aanhangers pikken de krenten uit de oude gnostische pap om die vervolgens in een geheel ander licht radicaal anders te interpreteren. Schilder verliest haar laatste restje geloofwaardigheid als ze spreekt over ‘channeling met de energie Paulus’. Hoewel de auteur nuttige opmerkingen maakt over het gevaar van goeroes e.d. zit ze zelf veel te dicht erop om geloofwaardig over te komen. Een gemiste kans. Lees verder.
Latijn. Een taal voor iedereen
Recensie, KatholiekNederland.nl, 06-09-09
 Er zijn al tientallen taalcursussen op de markt: van Noors tot Latijn. Maar niet zoals die van Van Royen. Latijn. Een taal voor iedereen laat belangstellenden op een eenvoudige en aansprekende manier kennis maken met het Engels van de Middeleeuwen en de wereldtaal van de rooms-katholieke kerk. "Latijn is een taal voor iedereen," aldus historicus René van Royen. Dat lijkt een boude uitspraak: Latijn is een elitetaal, voer voor gymnasiasten, juristen, bobo's en een paar verdwaalde theologen. Toch is dat niet helemaal waar. Latijn was ooit het Engels van de Middeleeuwen: alle belangrijke literatuur van Europa werd in Latijn geschreven. Ook het gebruik van Latijn als officiële liturgische taal van de wereldwijde r.-k. kerk moeten we niet vergeten. Lees verder.
Sleutelbewaarders
Recensie, KatholiekNederland.nl, 04-07-09
 In bijna 500 pagina's snelt de Britse historicus Roger Collins door twee millennia van pauselijk wel (minder) en wee (meer). Concilies worden belegd, vorsten geëxcommuniceerd, heiligen tot paus gekozen, gekken tot kardinaal, ketters verbrand, ordes goedgekeurd en weer verboden; het antieke Rome wordt beurtelings gesloopt ten bate van de bouw van nieuwe kerken en met de groots mogelijke respect geconserveerd; de ene paus gruwelt van alles wat naar wetenschap ruikt, de ander richt speciale pauselijke academies op. Collins laat alles passeren in een onderhouden betoog doorspekt met subtiele Britse humor en veel kennis van zaken. Collins is vooral geïnteresseerd in de politieke realiteit van de paus en de pauselijke Staat. Lees verder.
Spreuken over de fundamenten. Joodse wijsheid voor de mensheid
Recensie, KatholiekNederland.nl, 03-06-09
 Het boekje Spreuken over de fundamenten is een mooie bundel van joodse wijsheden, in een prikkelende en eigenwijze vertaling van Marcel Poorthuis en Leo Mock. In het boekje vertalen beide auteurs het joodse tractaat Pirké Avot. Deze spreukenverzameling is onderdeel van de Rabbijnse overlevering bekend als Misjna (afgerond 2 e eeuw AD). De spreuken bevatten echter een universele wijsheid, die niet bij de grenzen van het jodendom stopt. De subtitel van het boek - Joodse wijsheid voor de mensheid - geeft dat heel direct aan. De spreuken gaan over etiquette, levenskunst, fatsoen en moraal, maar ook over de eerbied voor de Allerhoogste. Sommige spreuken zijn verrassend actueel.
Lees verder.
Angels in Medieval Philosophical Inquiry
Recensie, Bijdragen, 28-04-09
 Sometimes one finds a treasure hidden in a stockpile of literature. Angels in Medieval Philosophical Inquiry is such a treasure. Being the result of an international conference on medieval angelology at Oxford University (2005) Iribarren and Lenz present a fascinating study about the historical and philosophical significance of angels both for medieval and present times. “[Medieval] questions on the nature, location, language, thought or cognition of angels were not only aiming at an understanding of angels as supposed members of God’s creation. Rather, angels can also been seen as protagonists of thought experiments in which metaphysical, epistemological or ethical issues are studies under idealized conditions.” Read further.
The Many Deaths of Judas Iscariot
Recensie, Bijdragen, 28-04-09
 The Christian tradition turned Judas into an embodiment of treason and of the abhorrence of suicide. A. Saari lost a brother who took his own life. In search for a religious answer he wanders through the scriptural material about the 'proto suicide' Judas Iscariot. Focusing on the particular differences between the Pauline, Markan, Matthean and Lukan accounts about Judas he argues a gradually build-up of the literary character of the so called 'traitor' of Jesus. Where Mark is primarily interested in undercutting the authority of "The Twelve" - Judas being a kind of prototype for the collective -, Matthew 'needs' Judas' character to let the Scriptures being fulfilled in Jesus. Finally it is Luke who sets Judas in a kind of lightly dualistic scheme of the Jesus narrative. Read further.
Genie of misgeboorte
Recensie, KatholiekNederland.nl, 15-03-09
 “Paulus is geen geliefd auteur!” Counet valt met de deur is huis. Volgens hem zouden veel christenen maar wat graag zijn homo- en vrouwonvriendelijke brieven uit de bijbel scheuren. Wat volgt is een unieke opsomming van negatieve opvattingen aangaande de ‘apostel van de volkeren’: “de fanaat, de ophitser, de demagoog, de drammer, de verrader, de Romeinse spion, de verkrachter van het christendom.” Niet geheel onvoorspelbaar is Counet het hier niet mee eens: “Zijn brieven zijn het waard gelezen te worden, tot aan het einde der tijden.” Iedereen die denkt dat hij of zij Paulus goed kent, kan hier zijn hart ophalen. Lees verder.
Maria Magdalena - Van boetvaardige zondares tot echtgenote van Jezus
Recensie, KatholiekNederland.nl, 12-03-09
 Maria Magdalena is 'in'. Een massa literatuur is over haar verschenen. Boven deze hoop papier steekt het boekje van Régis Burnet gemakkelijk uit: licht verteerbaar, to the point en wetenschappelijk verantwoord. De receptiegeschiedenis van de 'veelvormige' Maria Magdalena wordt in een notendop gepresenteerd. Een aanrader. Over Maria Magdalena zijn de laatste tijd boekenkasten vol gepubliceerd. Régis Burnet neemt de hedendaagse, laatmoderne 'verering' van Maria Magdalena tot uitgangspunt voor naar zoektocht langs twee millennia kerkgeschiedenis. In de loop van deze geschiedenis heeft de Vrouw van Magdala als een ware kameleon vele gedaantes aangenomen, naar gelang het (kerkelijk) gezag haar wilde inzetten. Lees verder.
Geleerd en Gelovig
Recensie, KatholiekNederland.nl, 04-02-09
 Geleerd en Gelovig is een zinnige en mooi uitgegeven bundel over het persoonlijk geloof van prominente christelijke wetenschappers. Een zinnige stem in een soms erg verhit maatschappelijk debat over de (onmogelijke?) combinatie tussen geloof en wetenschap. Cees Dekker (1959) is natuurkundige en als hoogleraar verbonden aan de Technische Universiteit Delft. In het recente debat over de relatie wetenschap - religie, neemt hij een belangrijke plaats in. De ratio-fides-kwestie lijkt zich in het publieke debat toe te spitsen op de (aanvechtbare) tegenstelling tussen Schepping en Oerknal. Het concept van 'Intelligent Design' poogt een compromis te vormen tussen creationisme en schepping, maar slaagt daar maar zeer beperkt in. Lees verder.
Titus Brandsma. De man achter de mythe
Recensie, KatholiekNederland.nl, 18-01-09
 Ton Crijnen werpt veel vragen op in zijn biografie. Het getuigt van moed om de antwoorden op deze vragen niet uit zijn Brandsma te persen door speculaties en psychologiseringen. Brandsma blijft Janusfiguur, met twee gezichten, elk naar een andere kant kijkend. Principieel en pragmatisch tegelijk, vooruitstrevend en conservatief tegelijk. Tot zijn arrestatie in 1942 bleef Brandsma zich inzetten voor zijn joodse medeburgers, maar hij bleef vasthouden aan zijn mening dat alleen een bekeerde jood een ‘goede’ jood kon zijn. En die Ariërverklaring? Die blijft ook bij Crijnen even mysterieus als altijd. Lees verder.
Blasphemy in the Christian World
Recensie, Bijdragen, 16-01-09
 “Blasphemy has in so short a space of time suddenly returned to become an extremely combustible part of modern life.” (p. 1) David Nash is right. After what has become known as the ‘Danish Cartoon Wars’ blasphemy, “the attacking, wounding and damaging of religious belief”, has reemerged from the Dark Ages into our modern world. The author has provided us with a readable book about the history, the actors, the victims and reactions on blasphemy, but unfortunately with too many details. Nash’s blasphemy concerns exclusively the spoken attacks on God and church, but not other, even graver blasphemous deeds like destroying church property or sacrilege of the holy sacraments. Read further.
Axis of Peace
Recensie, Bijdragen, 16-01-09
 Ariarajah, being a Methodist pastor and a professor of ecumenical theology at Drew University (USA), seeks to find some answers about the righteousness of war, triggered by the American invasion of Iraq. In a appealing combination between academic reflection and pastoral praxis this pastor writ his book “as a tool for biblical and theological reflections on the issues raised by war and violence.” (p. 13) The author calls into memory that the issue of violence or pacifism was raised almost immediately after the birth of the young Christian church: should a Christian enlist in the Roman army? Clemens of Alexandria and Augustinus of Hippo set up a theological theory about under which conditions a ‘just war’ could be fought. Read further.
De Filosofie van Christus
Recensie, KatholiekNederland.nl & Isidorusweb.nl, 11-12-08
 De Franse filosoof Lenoir weet slechts op twee momenten in zijn boek ‘De Filosofie van Christus’ te boeien. Voor de rest is het saaiheid troef. En als hij weet te boeien, bijvoorbeeld over de vraag wat er nu nog voor de christelijke religie rest in onze laatmoderne samenleving, is zijn uiteindelijk antwoord verre van origineel. De Bergrede als blauwdruk van de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens, Jezus als een winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede avant la lettre… het levert een tandeloos en zouteloos christendom op. In de handen van Lenoir verdwijnt elke ongerijmdheid, elke weerbarstigheid en elke tegendraadsheid van Jezus van Nazareth, dezelfde tegendraadsheid die het echte leven kenmerkt én de moeite waard maakt. Lees verder.
Het Wonder van Maartensdijk leeft verder
Recensie, Katholieknederland.nl, 30-11-08
 Afgelopen week presenteerde duizendpoot Leo Fijen zijn zevende boek: Het Wonder van Maartensdijk leeft verder. Als een chroniqueur van les petites histoires van het moderne parochieleven schetst hij soms ontroerende, soms rauwe verhalen van nieuwkomers en terugkomers. Fijens parochianen zijn voorbij de verlegenheid om God ter sprake te brengen. Soms het lijkt het allemaal kommer en kwel met de r.-k. in Nederland. ‘Alleen een wonder kan ons redden’, lijken muren van de nauwelijks nog bezochte kerken te verzuchten. Maar zoals iedereen weet, zijn de meeste dromen wel bedrog, maar niemand verplicht je wakker te worden. En Leo Fijen is zo’n onverbeterlijke dromer. Lees verder.
Het Raadsel van Damascus
Recensie, KatholiekNederland.nl, 25-11-08
 Vanaf vandaag ligt Het Raadsel van Damascus in de Nederlandse boekhandels. Het is het zoveelste complotboek over de oorsprong van het christendom. De auteur Lena Einhorn bedient zich volgens onze recensent Frank Bosman van ‘waanzinnige hypotheses’. Lena Einhorn komt erg begeesterd over. Ze is vol van hetgeen ze schrijft, maar een regisseur is nog geen theoloog, zoals ze trouwens zelf ook ruiterlijk toegeeft. Het was beter geweest als iemand met de juiste scholing haar had kunnen behoeden voor haar wilde hypotheses die de toch relatief grote rekkelijkheid in de historiciteit van Jezus van Nazaret tot springen toe onder spanning zet. Lees verder.
De marketing van God
 Recensie, KatholiekNederland.nl, Isidorusweb.nl, Tempora.nu, 01-11-08
 Vandaag verschijnt het boek Marketing van God van Charles Schwietert. Daarin beschrijft hij de geschiedenis en positie van de RK-Kerk in de wereld en specifiek in Nederland. Schwieterts analyse is wel terecht, denk ik, én realistisch: “Het toestaan van pil en condoom zou geen effect meer hebben. Productinnovatie moet aansluiten bij de vraag in de markt. In 1970 was die vraag er wel, nu is het momentum voorbij.” (p. 259) Maar elke analyse van kerk of religie zonder dat daarbij rekening gehouden wordt met een van de grootste aandeelhouders (God) lijkt me op zijn best een halve analyse. “Jezus zou een slecht ondernemer zijn geweest,” zo citeert Schwietert de Belgische kardinaal Danneels. (p. 125). Een waar woord. Lees verder.
'Dat moet ik van mijn geloof'
Recensie, KatholiekNederland.nl, Isidorusweb.nl, Tempora.nu, 26-10-08,
 Harry Kuiterts laatste boek 'Dat moet ik van mijn geloof' is geen feest om te lezen. Het is één grote fulmineren tegen geloof in het publieke domein van een oude, cynische theoloog die het niet kan verkroppen dat christelijk Nederland zich niet en masse heeft afgewend van het door hem ‘ontmaskerde’ geloof. Had hij in Het algemeen betwijfeld christelijk geloof (1992) en Jezus, nalatenschap van het christendom (1998) niet immers overtuigend aangetoond dat al het ‘van boven’ eigenlijk ‘van beneden’ kwam? 'Dat moet ik van mijn geloof' is een brevet van onvermogen om de tekenen des tijds te verstaan. Religie is terug van weggeweest, en niemand weet hoe lang dat zal gaan duren. Lees verder.
Ons rakelings nabij
Recensie, Bijdragen, 23-10-08
 In november 2004 was het negentig jaar geleden dat de Domincaanse theoloog Edward Schillebeeckx werd geboren. Vanwege dit jubileum publiceerde het Dominicaans Studiecentrum in 2005 een feestbundel met artikelen van medewerkers van het centrum. Hoewel in Ons rakelings nabij geen onvertogen woorden vallen, is het alles behalve verrassend en vooral een echte feestbundel: veel Schillebeeckx-exegese van een nogal hagiografische snit. Behalve bij Monteiro is er weinig kritische reflectie te vinden. De bundel is een kennismaking met de moderne Schillebeeckx-theologie, maar ook niet meer dan dat.
Lees verder.
|
