|
Geen ruimte meer voor ‘achterlijke’ religies
Artikel, Friesch Dagblad, 22-11-11
Moslims zijn ‘harem’ of ‘fitna’, exotisch of levensgevaarlijk. Nederlanders hebben vele beelden van wie of wat een moslim is, maar onkunde is troef. Twee theologen schreven er een boek over.
 Er zijn twee beelden die de westerling heeft van de Islam gedurende eeuwen van steeds toenemende onderlinge interactie. Het eerste beeld is dat van de ‘harem’, het beeld van de mysterieuze Oriënt met brute sjeiks, betoverende vrouwen en romantische soeks, zoals je dat in de Efteling-attractie Fata Morgana levend ziet worden. Het andere beeld is dat van ‘fitna’, van gewelddadige terroristen, vrouwonvriendelijke fundamentalisten, van ‘9/11’ en de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh.
“Dat gewelddadige beeld is met de opkomst van het populisme sterk in opkomst,” aldus Theo Salemink, theoloog aan de Tilburg School of Catholic Theology. Samen met zijn collega Marcel Poorthuis schreef hij een boek over de beeldvorming in Nederland over de islam in bijna anderhalve eeuw: Van Harem tot Fitna. Afgelopen vrijdag werd het boek gepresenteerd in Utrecht. “Wilders recyclet oude beelden zoals kruisridders en de Turkse belegering van Wenen (1683), en koppelt die aan moderne collectieve angsten voor fascisme terrorisme. Daarom vergelijkt hij de Koran met Mein Kampf.”
Gastarbeiders
In de afgelopen decennia is het beeld dat de gemiddelde Nederlander had van zijn islamitische mede-Nederlands heeft nogal wat veranderingen gekend. De tijd dat gastarbeiders hier er verwelkomd werden om ‘het vuile werk’ te doen, ligt feitelijk niet ver achter ons. Ze werden vooral gezien als arme, uitgebuite sloebers en niet als moslims. Sinds de bijna idyllische jaren zeventig, toen de droom van een maakbare, multiculturele samenleving hoogtij vierde, is de wereld onherkenbaar veranderd.
“De kerken liepen voorop bij het herkennen van de ‘gastarbeider’ als een mede-gelovige, een moslim.” Marcel Poorthuis, mede-auteur en hoogleraar Interreligieuze Dialoog wijst op de ambivalente houding die veel christenen innamen tegenover moslims. Er is sprake geweest van duivels heidendom, ketterse religie, achterlijke moslims, een zinnelijke profeet, maar ook van ‘sporen van goddelijk licht’ en ‘kinderen van Abraham’, met wie een dialoog tot stand moet komen of die zich zelfs via een eigen zuil moeten emanciperen.
Waarschuwing
“Het Vaticaanse document Nostra Aeatate (1965) is nog steeds revolutionair te noemen.” De concilievaders identificeerden de moslims als medegelovigen in de ene God, de God van Abraham. “De aartsvader is een driedubbele waarschuwing: voor christenen dat ook buiten de muren van de kerk geloof in God te vinden is; voor joden dat etniciteit niet genoeg is om tot de kinderen van Abraham te horen; en voor moslims dat joden en christenen te respecteren geloven zijn.”
Binnen de PKN bestaan daarentegen verschillende meningen over de islam. Bernard Reitsma (VU Amsterdam) meent dat de tijden definitief veranderd zijn. “De tijd van de oude dialoog is voorbij. Het zoeken naar gemeenschappelijke gronden is een doodlopende weg. De verschillen blijven namelijk bestaan, hoeveel je ook met elkaar spreekt, en een dialoog met de fundamentalisten is onmogelijk. “ Volgens Reitsma is er een ‘nieuwe dialoog’ mogelijk: “Vertrekken vanuit je eigenheid, niet om te bekeren, maar om te getuigen van wat Christus aan jou heeft gedaan.”
Moslims
Hoewel het vaak niet genoemd wordt in de discussie, hebben moslims wel degelijk een eigen mening over de dialoog met het christendom. Volgens Abdelilah Ljamai (Universiteit voor Humanistiek) is het een goddelijke opdracht om in dialoog te treden met de andere Abrahamitische religies. “Er zijn 220 verzen in de Koran te vinden die oproepen tot dialoog met het christendom. Hoe zouden we dat kunnen negeren?”
Toch zouden christenen, moslims en joden wat meer schouder aan schouder mogen staan. Poorthuis: “Ritueel slachten, besnijdenis, joden en moslims zitten gezamenlijk in de beklaagdenbank. Onze cultuur is zo tolerant en verlicht dat er geen ruimte meer is voor ‘achterlijke religies’. Christelijke solidariteit met joden en moslims is dus noodzakelijk. Onze samenleving heeft steeds minder ruimte voor religieuze ‘delinquenten’.”
Linkse kerk
“Dat komt mede omdat ‘links’ zoveel moeite heeft met het fenomeen religie.” Aan het woord is Erica Meijers, hoofdredacteur van het tijdschrift De Helling (GroenLinks). “Links is zich na de val van de muur steeds meer gaan verenigen met de Europese cultuur. Er is geen verzet tegen de Westerse hegemonie meer mogelijk, want er lijkt geen alternatief verhaal meer. De gelovigen krijgen vanuit de linkse politieke partijen een beetje de rol van ‘de neger’ vroeger en ‘de moslims’ nu: irrationeel, antimodern, achterlijk, gewelddadig en wreed. De ironie van de situatie is dat de ‘Linkse kerk’ doet wat ze andere verwijt. Populisme en Links doen hetzelfde als de gelovige fundamentalist, namelijk één onderdeel voor het geheel aanzien.” Dan staat Al Qaeda gelijk aan de Islam, en zijn alle gelovige orthodoxe weirdo’s.
Marcel Poorthuis en Theo Salemink, Van Harem tot fitna. Beeldvorming over de Islam in Nederland 1848-2010, Valkhof Pers: Nijmegen (2011), 978 90 5623 3561
Bron: Dit artikel is gepubliceerd in het Friesch Dagblad.
...
|
