|
Klokken en klepels
Recensie, GoedGelovig.nl, 24-09-11
Een boek als Klokken en klepels stelt je als recensent voor en moeilijke opgave. Omdat het zo veel te gelijk is. Het is een pamflet tegen binnenkerkelijk gesomber, maar geschreven op een toon alsof je met de auteur een praatje aan het maken bent. Een katholiek j'accuse aan het adres van de vaderlandse pers die alleen de duistere zijde van de katholieke kerk interessant vindt, maar tegelijkertijd spreekt het je persoonlijk aan. Je bent het vaak niet helemaal eens met de auteur, maar dat vergeef je hem gelijk door zijn ontwapende verontwaardiging. Een lezenswaardig boek met scherpe randjes
 De Nijmeegse filosoof Anton de Wit is al weer aan zijn derde 'katholieke' boekje toe. Eerder verschenen Het Mysterie en Een kleine theologie van gewone dingen, die zich net als Klepels en klokken kenmerkten door een onbeschaamd soort katholicisme. In de goede zin des woords. De Wit is een exponent van een nieuwe generatie katholieken die frank en vrij uitkomen voor hun geloofsovertuiging zonder de sombere last mee te tornen van ontzuiling, polarisatie en gêne. De Wit is neo-orthodox katholiek, maar zonder de sektarische trekjes en onverholen cultuurpessimisme die daar vaak lijken bij te horen
Een sombere kerk
De ondertitel van De Wits nieuwste boek is ' een katholiek antwoord op kerkelijke controverses'. En de auteur schroomt de hete hangijzers dan ook niet: de Heusdense hostierel en vooral het seksueel misbruik binnen de r.k.-kerk nemen een prominente plek in. Deze controverses zijn vervolgens het buskruit waarmee De Wit zijn aanval opent. Als eerste krijgt zijn eigen geliefde kerk ervan langs. Of beter gezegd, de mensen die de kerk zijn. “Wij zijn een sombere kerk. We lijden aan chargerijn over de leegloop van de kerk. De afbraak. De organisatorische problemen.” Probeer dan nog maar eens hartelijk en optimistisch katholiek te zijn, lijkt de auteur te bedoelen. Heel katholiek maakt De Wit overigens een nogal groot onderscheid tussen de Kerk als mystiek lichaam en de kerk van menselijke instituties. Dat is natuurlijk een volkomen terechte benadering en het stelt de auteur in de gelegenheid de zonden van de ‘kerkelijken’ te distantiëren van de kerk waarvoor zijn ‘werken’. De Kerk is heilig en zondig tegelijk, is een oud christelijk adagium. Heilig omdat zij ‘van Christus’ is, maar tegelijkertijd wordt ze gevormd door zondige mensen die opgeroepen worden tot heiligheid. Tegelijkertijd voelt deze scheiding soms ongemakkelijk aan, omdat het de structuren van de kerk te snel vrijpleit, structuren die volgens vele critici debet zijn aan de talloze schandalen die we als katholieken hebben moeten verduren.
Barmhartigheid
Bij veel ‘bedrijfsongevallen’ binnen de BV r.k.-kerk ligt het woord ‘barmhartigheid’ op de monden van de omstanders bestorven. En barmhartigheid wordt dan tegenover rechtvaardigheid gesteld. ‘Van het tweede heeft de kerk genoeg,’ aldus de critici, ‘maar ze zouden wat meer van het eerste moeten hebben’. De Wit: “Beide hebben elkaar nodig. Barmhartigheid die de rechtvaardigheid uit het oog verliest, zakt uiteindelijk door de eigen slappe knieën. Rechtvaardigheid die de barmhartigheid uit het oog verliest, wordt bloeddorstig.” En bovendien, zo merkt de auteur fijntjes op, is iedereen voor barmhartigheid, “tot men het zelf moet opbrengen.” De Wit heeft natuurlijk gelijk, maar ik kan het niet helpen te wensen dat de pastorale barmhartigheid het wat vaker zou winnen van de kerkjuridische rechtvaardigheid.
‘Openbare samenzwering’
Vervolgens krijgt de vaderlandse pers een schop onder de journalistieke kont. Vooral Joep Dohmen moet het ontgelden, de NRC-journalist die de seksuele schandalen binnen de r.k.-kerk aan de oppervlakte bracht. De Wit verwijt hem en ‘de zijnen’ dat zij enkel oog hebben voor de negatieve kanten van de kerk, dat ze incidenten uitvergroten tot landelijke proporties, dat er te weinig religieuze kennis voorradig is bij journalisten. Er is een “openbare samenzwering” aan de gang tegen de kerk. Het “misbruik wordt misbruikt”, aldus een De Wit op de toppen van zijn pamflettistisch kunnen. Dat wijzen naar de media als ‘de schuld van alles’ komt bij mij te gemakkelijk over. In mijn talloze contacten met journalisten van allerlei pluimage kom ik maar zeer zelden deze karikatuur tegen. Maar gelukkig wijst de auteur ook op de onuitstaanbare gewoonte van vertegenwoordigers van de r.k.-kerk om op cruciale momenten de ene communicatieve blunder na de andere te maken. Een verplichte mediatraining voor pastores zou geen slechte zet zijn.
Tegen de verslapping
En wat is het medicijn voor al deze kerkelijke treurnis? We moeten strijden tegen de verslapping die ons katholieken overvallen heeft. “De kerk ziet zich gemarginaliseerd tot een clubje voor zondagse vrijetijdsbesteding. De ordes en congregaties zijn in veel gevallen een schim van wat zij ooit waren – in omvang maar in de eerste plaats ook in begeestering. En dan vinden sommigen het nog altijd onbegrijpelijk dat nieuwe roepingen uitblijven…” Dit soort krasse uitspraken doen denken aan de woorden van mgr. Rob Mutsaerts, die als kersverse hulpbisschop van ’s-Hertogenbosch in de Gelderlander in poneerde dat “kloosters vrijgezellenhuizen zijn waar niets meer aan verdieping wordt gedaan”. En verder: "We moeten af van een cultuurchristendom zonder beleving. Van de verburgerlijking van het geloof. Kijk in de kloosters.” Niet zulke fraaie uitspraken. Natuurlijk: De Wit provoceert hier, geheel in lijn met zijn pamflettistische genre. Maar valt de auteur hier niet in de somberheid waar hij de kerk zo terecht en hard voor waarschuwt?
De Wits boek leest in een sneltreinvaart. Dat komt door de mengeling van oprechte en gespeelde verontwaardiging, ongewone taalbeheersing en persoonlijke anekdotes. Voor iedereen die het gechagerijn in en over de r.k.-kerk zat is, kan in Klepels en klokken zijn of haar hart ophalen. Het is een thuiskomen, een gevoel dat je als geëngageerd katholiek niet de laatste der kerkelijke Mohikanen bent. De Wit geeft moed, schept ruimte en begeesterd. En dat is ongewoon knap.
Bron: Deze recensie is gepubliceerd op GoedGelovig.nl.
...
|
