‘Ik haal theologie uit de ivoren toren’
Interview, Brabants Dagblad, 18-06-11
Over alles heeft hij een mening, en vaak een gepeperde ook want een blad voor de mond neemt ie niet. Er is een gerede kans dat Vlijmenaar Frank G. Bosman (32) vanaf volgende week zaterdag door het leven mag als 's lands ‘meest spraakmakende theoloog’. Bosman is doorgedrongen tot de top drie, hij veegde erudiete geleerden als priester Antoine Bodar en theologieprofessor Erik Borgman al van de lijst. De winnaar wordt bekend op de eerste landelijke Nacht van de Theologie, het ‘boekenbal’ voor theologen, een vers initiatief van onder meer NCRV en Trouw.
 Een prestigieuze nominatie dus en dat terwijl de katholieke cultuurtheoloog van de Universiteit van Tilburg niet eens is gepromoveerd. Nog niet. Bosman hoopt dat in 2013 te doen. “Ik zie de voordracht als beloning voor zes jaar noeste arbeid”, kenschetst de goed van de tongriem gesneden Vlijmenaar, steevast getooid met flitsende bril en bijgepunt ringbaardje. De eigentijdse Bosman is de meest geciteerde theoloog in de media. Hij heeft een hekel aan opscheppen maar: “ik denk wel dat ik met mijn veelvuldige uitingen theologie uit de ivoren toren haal. Ik zoek de media bewust op. Ik laat zien dat theologie een volwassen discipline is, geen hobby van dominees of priesters. Een wetenschap van onschatbare waarde voor de moderne samenleving.”
Welke waarde dan?
“De samenleving is doordrenkt van theologie, onze collectieve rugzak zit vol christelijke taal. Neem een film als The Matrix, waarin het verlossersmotief schuilt: Keanu Reeves speelt net als Jezus een uitverkorene die de gehavende mensheid moet verlossen. Zelfs de meest simpele reclames bevatten levensbeschouwelijke lagen. Bijvoorbeeld het spotje van verzekeraar Univé ‘niet voor jezelf leven, bestaat het nog?’. Daarin zie je mensen elkaar helpen, bij het omhoog trekken van een babywagen over een trap. Door en door christelijk. De apostel Paulus stelde al dat je niet voor jezelf leeft maar dat we elkaar moeten steunen. Als theoloog probeer ik zulke godsdienstige onderstromen naar boven te halen en daarop te reflecteren. Ik wil de brug slaan tussen tweeduizend jaar christelijke traditie en de moderne samenleving.”
Wordt die verbinding dan niet meer gelegd?
“Als je praat over politiek Den Haag: onder de confessionele partijen slaat alleen de ChristenUnie die brug nog, althans onder vorig leider Rouvoet. Het is een partij die staat voor de hulp aan zwakkeren.”
Jij stemt ChristenUnie?
“Toch niet. Omdat zij in haar grondslagen expliciet anti-katholiek is. De partij kan dit beginsel beter schrappen. Als de ChristenUnie de katholieke stem serieus neemt wordt de partij veel groter. De meest christelijke partij is wat mij betreft de SP, want die heeft het meeste oog voor de zwakken die niet mee kunnen in onze ingewikkelde ict-samenleving. De enige die oog heeft voor het collectief. Daar stem ik op.”
SP-grondlegger Jan Marijnissen is toch niet gelovig?
“Maar wel katholiek opgevoed. En hij heeft niets tegen het katholicisme. Dat hij niet gelooft is voor mij geen reden niet op de SP te stemmen.”
Kom je ook uit een echt katholiek milieu?
“Zeker. Ik ben enig kind uit een godvruchtig gezin in Leidschendam. Op mijn vijfde deed ik al de Heilige Communie. Mijn jeugd stond in het teken van misdienaarschap, ik ben in de kerk opgevoed. Dat had tot gevolg dat ik op school veelvuldig gepest werd. Ik had alles tegen: dik, gelovig en astma.”
Wat was je verweer?
“Dat was moeilijk. Maar je gelooft het niet: ik werd van pispaaltje uiteindelijk toch één van de populairste leerlingen van de klas. Dat was toen ik zei dat ik priester wilde worden. Dat maakte indruk, dwong respect af. De mooiste meiden draaiden opeens om me heen. Ik ging met ze uit, bracht ze thuis. Ze waren blij met me omdat ze dachten dat ik een homo was die alleen een knuffel wilde, in tegenstelling tot de andere jongens die meer wilden. Ze wisten niet dat mijn hormonen wel degelijk door mijn lichaam gierden.”
Ben je vanwege die opspelende hormonen uiteindelijk toch maar geen priester geworden?
“Ik ben na de middelbare school wel aan de priesteropleiding begonnen, op het Bossche Sint-Janscentrum. Maar mijn kennishonger naar theologie werd daar niet bevredigd. Voor kritische vragen was geen ruimte. Ik stopte al na een jaar. Belangrijkste aanleiding was de ontmoeting met mijn latere echtgenote. Ik kwam haar tegen in de kapel bij het Sint-Janscentrum en was ogenblikkelijk geïntrigeerd door haar verschijning: ze heeft prachtig rood haar. Toen ik haar opnieuw zag, ze was een vriendin van de zus van de Tilburgse pastoor Harm Schilder, raakte ik met haar aan de praat en werden we bevriend. Het duurde lang voordat we een relatie kregen. Zij wilde een priesterstudent eigenlijk niet in de verleiding brengen. Uiteindelijk konden we geen weerstand meer bieden aan onze verlangens en zijn we voor de bijl gegaan. Wat de gevolgen ook waren.”
Hoe reageerde je omgeving?
| |
CV van Bosman
Cultuurtheoloog drs. Frank Gerardus Bosman is geboren op 3 november 1978 in Leidschendam. Gehuwd met Marielle Brand, twee kinderen. Woont in Vlijmen.
Volgde het gymnasium in Voorburg. In 2004 afgestudeerd aan de Katholieke Theologische Universiteit in Utrecht. Verricht promotieonderzoek aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg over dadaïst Hugo Ball.
Schrijft, blogt, veelvuldig gast op Radio 1.
In de race voor ‘meest spraakmakende theoloog van Nederland’ (publiekswedstrijd).
Concurrenten: Manuela Kalsky (Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving) en Herman Selderhuis (Theologische Universiteit Apeldoorn).
Spraakmakende acties: mede-intiatiefnemer van actie om gelovigen bij de katholieke kerk te houden, ondanks alle schandalen; motto: meelijden is beter dan weglopen. Duizenden katholieken sloten zich aan.
Deed oproep organen voor donatie beschikbaar te stellen om zo letterlijk Jezus na te volgen: je geeft je lichaam, zodat anderen kunnen voortleven. “Een christen is een donor.”
Essays: ‘Avant Garde en religie: kunst en religie hebben alles met elkaar te maken, ook in de recente geschiedenis’ en ‘De ene regel is de andere niet: spiritualiteit voor op het werk, voor leidinggevenden en die dagelijks leiding moeten lijden’ |
“Mijn ouders waren aanvankelijk ontgoocheld, want ze waren trots dat ik priester wilde worden. Maar toenmalig rector van de priesteropleiding, huidig bisschop Hurkmans zei dat hij aanvoelde dat ik niet voor het verplichte celibaat was geschapen.”
Hoe kijk je nu tegen het celibaat aan?
“Niks mis mee, ik vind het niet iets tegennatuurlijks. Maar het zou op vrijwillige basis moeten. De liefde voor God en de liefde voor een gezin gaan in mijn ogen dezelfde richting in. In de liefde voor anderen wordt de liefde van God concreet.”
Kort nadat je de priesteropleiding had verlaten, ben je getrouwd. Op je 22 ste was je vader. Waarom die spoed?
“We begonnen snel aan kinderen omdat mijn vrouw zeven jaar ouder is, dus bij haar was de kinderwens sterker ontwikkeld dan bij mij. Het was een heftige tijd. Bij de geboorte van onze dochter balanceerde mijn vrouw op het randje van leven en dood, ook mijn dochter had veel zorg nodig. Ondertussen was ik op de universiteit in Utrecht begonnen aan een studie theologie en werkte ik er 24 uur in de week bij om mijn gezin te onderhouden, bij het Katholiek Nieuwsblad.”
Wat voor impact had deze intense periode?
“Het vormde mij. Ik ken het klappen van de zweep, ben een doorbijtertje geworden. Niet lullen maar poetsen. Ik kan me ergeren aan studenten die zeuren over een paar centen, terwijl ze alleen maar hun studie hoeven te voltooien.”
Hoe ging het onderwijl met je theologiestudie?
“Uitstekend. Nu was er wel alle gelegenheid om discussies te voeren over het geloof. Waarom was God soms zo wreed in het Oude Testament? Is Hij een klokkenmaker die niks meer met gereedgekomen klokken te maken wil hebben? Waarom ontstond er geen paradijs op aarde toen Jezus verscheen, zoals voorspeld in het Oude Testament? Zulke fundamentele vragen moeten gesteld kunnen worden zonder dat je in een spiritueel zwart gat valt. Ja, theologie bleek echt mijn ding. Ik was daarom blij dat ik na mijn studie aan de slag kon op de Universiteit van Tilburg.”
Sindsdien ben je niet meer weg te slaan uit de media.
“Bij Pauw en Witteman ben ik nog niet geweest, maar ik ben vaak aan het woord in de dagbladen. Ik vind het schitterend om in de media aanwezig te zijn, ik ben niet introvert of bescheiden. Ik wil de relevantie van theologie aantonen, de spirituele rijkdom die de christelijke traditie in zich draagt voor het voetlicht brengen. De katholieke traditie heeft veel te bieden: liefde en vergeving zijn thema’s van alle tijden. Maar het gaat in de media alleen om pedopastoors, leegloop en abortus. Terecht, die aandacht, maar waar blijven de positieve dingen? En van de kerkelijke leiders verneem je in de media nauwelijks iets.”
Wat betekent dit voor de katholieke kerk?
“Kijk naar de statistieken. Over vijftig jaar is de kerk bijna weggevaagd. Zullen er misschien twintig parochies in Nederland over zijn. Sorry, maar dat is de trend die ik signaleer. Priester Antoine Bodar wordt boos als ik dat zeg, maar ik geef alleen mee wat de verwachting is. Ik vind het ook niet fijn dat het de verkeerde kant opgaat, maar het is wel de realiteit.”
Heeft de kerk de moderne mens dan niks meer te bieden? De mens is toch van nature religieus?
“Het lukt de kerk niet haar eigen spirituele schat te verbinden met de moderne, naar spiritualiteit hongerende mens. De katholieke kerk als instituut vloekt met het individuele karakter van de moderne spiritualiteit. De kerk is niet bij machte een antwoord te formuleren: dan krijg je brieven van bisschoppen die nabestaanden tijdens de uitvaart verbieden cd´tjes te draaien of pastoors die de dode niet meer bij hun naam aanspreken maar als ‘de overledene’. Om het op zijn Brabants te zeggen: da ga nie werken nie!"
Wat is dan wel de toekomst?
“Veel mensen denken, vrezen, hopen dat moslims het religieuze gat gaan dichten dat christenen laten vallen. Maar ik denk dat de moslims in het westen dezelfde kant op gaan als de christenen, zij het met vertraging. De georganiseerde religie verdwijnt. Maar de geïndividualiseerde religie, de eigen spiritualiteit, zal nooit verdwijnen. En in die persoonlijke beleving zal de christelijke traditie voortleven, ondanks de leegloop van kerken.”
Wat betekent de titel meest spraakmakende theoloog voor je, mocht je die winnen? “
Wederom een erkenning voor de waarde van de cultuurtheologie voor kerk en wereld. En een nog grotere verantwoordelijkheid om de schoonheid van tweeduizend jaar christendom te laten zien.”
Bron: Dit interview is gepubliceerd in het Brabants Dagblad.
...
|
