|
Ook de Belgische ‘Kerk en Ambt’ stelt teleur
Opinie, Isidorusweb.nl, 03-12-09
Na de Nederlandse Dominicanen hebben ook hun Belgische collega’s een document over de toekomst van de kerk. In het kort willen ze het priesterschap democratiseren en de kerk terugbrengen naar de Jezusbeweging van het begin. Net als de Nederlanders stellen ook de Belgen teleur.
In september 2007 publiceerden de Nederlandse Dominicanen een brochure onder de titel ‘Kerk en Ambt’. Zowel van buiten als binnen de orde kregen de auteurs van de brochure veel kritiek. Op Isidorusweb.nl verscheen op 04-09-07 een analyse van het document. Deze week brachten de Belgische Dominicanen ook een document over kerkvernieuwing uit. Hoewel de titel hetzelfde is (‘Kerk en ambt’) is het Belgische document veel bescheidener van omvang (twee a4-tjes), maar even scherp qua inhoud. Het nadeel van deze beperkte omvang is dat veel nuanceringen die de Nederlandse versie kenmerkte (inclusief een omvangrijk voetnotenapparaat) achterwegen is gelaten. Het voordeel is echter dat de Belgen er niet omheen draaien. “We stellen vast dat er op de werkvloer te weinig gebeurt en we willen de noodzakelijke veranderingen geen stille dood willen laten sterven. Daarom blijven we er op aandringen, zonder te provoceren. We opteren voor een geloofwaardige orthodoxie in een koersveranderende trouw.”
Absolutisme
Helaas is de scherp geformuleerde inhoud niet echt vernieuwend te noemen, zeker niet ten opzichte van de zo bekritiseerde Nederlandse brochure. “Jezus van Nazareth heeft geen kerk gesticht. Hij heeft wel mensen geroepen (leerlingen en apostelen) om bij en met Hem de Blijde Boodschap van Gods koninkrijk te verkondigen,” aldus de Belgische Dominicanen. Vervolgens poneren zij met spijt in de stem dat van de ‘dynamische Jezusbeweging’ een verstarde kerkordening overgebleven is. “De overgeleverde kerkordening moet vandaag dringend herzien worden in het licht van het evangelie, inspelend op de huidige cultuur en steunend op redelijke argumentatie.” Deze herziening heeft betrekking op de kerkelijke vrouwendiscriminatie, de “dictatuur van het absolutisme en het relativisme”, dogma’s in het algemeen en die aangaande voorbehoedsmiddelen, gescheiden hertrouwden en homo’s in het bijzonder. “Hier en nu moet de lokale kerk vooral oog hebben voor de gemeenschapmakende liefde van de christenen, voor een eigentijdse verkondiging en catechese, voor de strijd tegen de armoede en het onrecht.”
Iedereen is priester
Tot zover niets nieuws onder de zon. Het ‘medicijn’ dat de Domicanen aangeven voor al deze kerkelijke kwalen, is een herinterpretatie van het priesterschap. “We hebben behoefte aan een goede theologie van het begrip ‘wijding’!” De auteurs maken een onderscheid tussen twee opvattingen van wijding: een “ontologische verheffing” waardoor de wijdeling “sacraal iemand wordt die bovenaards in een ‘goddelijke sfeer’ leeft en over (magische?) krachten beschikt”; of als een aanstelling met “instemming met en goedkeuring van haar/zijn ‘toewijding en bekwaamheid’ door de plaatselijke gemeenschap”. Vervolgens pleiten de Dominicanen voor een interpretatie van het ‘algemeen priesterschap van alle gelovigen’ dat iedere gelovige recht geeft voor te gaan in de eucharistie. Deze ‘gedemocratiseerde’ priester is eigenlijk primair een voorganger. “Voorgaan is een middel, geen doel op zich. De voorganger is een instrument waardoor - en de kerk is de ruimte waarin - de Gezalfde zijn presentie steeds weergeeft in de gestalte van brood en wijn, van breken en delen.”
Analyse
Voor een inhoudelijke analyse van de Belgische ‘Kerk en Ambt’ grijp ik terug op mijn analyse van de Nederlandse brochure. Ook de Nederlandse Dominicanen wijzen naar de ‘wijdingsmacht’ als kwade genius in de moderne kerk. Volgens de Nederlandse auteurs is niet de eucharistie het middelpunt van het kerkelijk leven, zoals Vaticanum II en diverse bisschoppen niet moe worden te herhalen, maar feitelijk het sacrament van de wijding. Het is immers exclusief aan deze “celibatiare gewijde bedienaren” om “op geldige wijze” de eucharistie te kunnen vieren. Hierdoor – zo menen de Dominicanen – verwordt het charismatische voorgangerschap tot een juridische “wijdingsmacht” en worden groepen mensen als homoseksuelen, vrouwen en getrouwden uitgesloten van het voorgaan in de Eucharistie. Net als hun Belgische collega’s stelden de Nederlandse Dominicanen voor om de lokale geloofsgemeenschappen zelf hun voorganger of team van voorgangers uit te kiezen om deze – na een gedegen opleiding – voor te leiden aan de bisschop, die hem of haar vervolgens in zijn functie als voorganger bevestigd. “Voorgangers dienen bezielde gelovigen te zijn … [met] een aanstekelijke geloofshouding … deskundig … liturgisch creatief … soepel organisatietalent, gericht op mogelijke continuïteit van de geloofsgemeenschap.”
Kritiek
De Belgische Dominicanen verwijzen naar geen enkel kerkelijk document. Ook de documenten Ecclesia de Eucharistia en Sacramentum caritatis worden niet genoemd (net als in de Nederlandse versie). En dat is in beide gevallen jammer, aangezien in deze twee documenten juist een lans gebroken wordt voor een meer spirituele en minder functionalistische manier om tegen de sacramenten van wijding en eucharistie aan te kijken. De door de Belgische Dominicanen voorgestelde democratisering van de positie van de voorganger lijkt me veel te veel gevraagd van de lokale gemeenschappen. Dit model stelt de plaatselijke geloofsgemeenschap functioneel, moreel en religieus verantwoordelijk voor de continuïteit van het katholieke geloof, hun eigen theologische bagage en capabele voorganger. Dit kan praktisch en ideologisch onmogelijk van een – zoals de Dominicanen zelf stellen – sterk verkleinende en vergrijzende parochie gevraagd worden. De lokale kerk is wel de basis van de universele katholieke kerk, maar valt er niet mee samen. De dominicanen definiëren het priesterschap erg eng tot een ‘voorgangerschap’ waarin het gaat om een soort (mager spirituele) werkgever-werknemersverhouding.
“In het Jaar van de Priester, waarin slechts één priester in Vlaanderen gewijd wordt, is een open dialoog in een constructieve sfeer met de kerkleiders dringend aan de orde.” De urgentie die uit de Belgische tekst spreekt, is een werkelijke urgentie. Kerk en traditie moeten opnieuw worden doordacht, maar met radicale oplossingen die net zo ver in het extreme doorschieten als de oude gewoontes die bekritiseerd worden, schiet noch de Belgische noch de wereldkerk iets op.
Bron: Dit artikel is gepubliceerd op Isidorusweb.nl.
...
|
