|
District 9
Recensie, KFA-Filmbeschouwing.nl, 11-11-09
Als uit het niets anderhalf miljoen aliens stranden in Johannesburg staat de Zuid-Afrikaanse regering voor de grootste politiek-sociale uitdaging sinds de apartheid. District 9 is een mooi vormgegeven Zuid-Afrikaanse sciencefictionfilm met een dubbele morele boodschap: apartheid is niet dood en vergaande privaterisering leidt tot veel geweld.
 In eens zijn ze er: anderhalf miljoen aliens die met hun onbestuurbare moederschip boven het Zuid-Afrikaanse Johannesburg blijven hangen. Omdat de Afrikanen hen niet aar huis kunnen sturen, moeten ze de intergalactische vluchtelingen opvangen. Ze worden ‘opgevangen’ in een krottenwijk ‘District 9’ waar ze in armoede en anarchie leven. Omdat enkele ‘sprinkhanen’ – zoals ze spottend om hun uiterlijk genoemd worden – crimineel gedrag vertonen, wordt er een nieuwe apartheid ingesteld: het getto is voor de sprinkhanen, de rest va de stad voor ‘echte mensen’. Dan vraagt de regering aan het bedrijf Multinationals United (MNU) om District 9 te evacueren en hen naar een andere plaats te dirigeren (District 10) ergens midden in de woestenij, ‘zodat ze geen schade meer kunnen aanrichten’.
‘Mock documentary’
Het overgrote deel District 9 (Neill Blomkamp) is gemaakt als een ‘mock documentary’, een genre waarin de suggestie van een ‘objectieve’ documentaire wordt gebracht. Deze suggestie wordt opgebouwd door gebruik van fake televisiebeelden, interviews met ‘echte mensen’, getuige-deskundigen en een wat wiebelige manier van filmen (waardoor de suggestie van raw footage ontstaat). In District 9 volgen we de bureaucratische ambtenaar Wikus van de Merwe (Sharlto Copley). Hij staat aan het hoofd van de ‘verhuizing’ en moet de schijn van wettelijkheid en ‘proportioneel geweld’ hooghouden. Door de stijl van filmen vergeet je vaak dat je naar een sciencefictionfilm aan het kijken bent, vooral ook omdat het technische gedeelte dat in veel SF een grote plek inneemt, bijna geheel afwezig is ten gunste van aandacht voor de psychologie van de aliens, en hun interactie met aardlingen.
Xenofobie
De setting van District 9 is gebaseerd op historische gebeurtenissen in Zuid-Afrika tijdens het Apartheidsregime. District 9 refereert aan District 6, een gebied in Cape Town dat in 1966 ‘alleen voor blanken’ werd verklaard waardoor 60.000 zwarte Afrikanen met geweld werden geëvacueerd naar Cape Flats, zo’n 25 kilometer verder op.
De film hekelt duidelijk xenofobie. Waar niet zo lang geleden de ‘witten’ in Zuid-Afrika om de segregatie van de ‘swarten’ riepen, roepen blanken en zwarten nu gezamenlijk om de oplossing van het ‘alienvraagstuk’. “Zo moeten gaan, ze horen hier niet,” aldus een zwarte ‘geïnterviewde’. De aliens worden vooral op hun bizarre uiterlijk beoordeeld (vandaar de bijnaam ‘sprinkhanen’). Later in de film blijkt – hoe voorspelbaar – dat de vreemdelingen dezelfde gevoelens, angsten en hoop hebben als de mensen. De discriminatie van ‘buitenstaanders’ is niet geëindigd met de afschaffing van de apartheid, maar woekert voort. De duizenden Afrikaanse vluchtelingen die elke dag in gammele bootjes de Middellandse zee oversteken om asiel in ‘Fort Europa’ aan te vragen, zullen zich verwant voelen met de ‘sprinkhanen’: ook zij kunnen niet terug in hun gammele bootjes en worden door hun gedwongen nieuwe gastheren als paria’s en als letterlijke sprinkhanen behandeld.
Blackwater
De sprinkhanen moeten niet alleen geïnterneerd in hun getto worden gehouden, maar tevens moet voorkomen worden dat ze nageslacht krijgen. In plaats van gedwongen sterilisatie, worden al hun eieren verbrand. Wikus staat erbij te vertellen dat de knappende eieren op popcorn lijken, en je schaamt je plaatsvervangend. De nieuwe plek waar de aliens heengebracht worden, lijkt verdacht veel op Guantanamo Bay, en het privéleger van de MNU nog veel meer op de particuliere beveiligingsbedrijven als Blackwater, inclusief het bijbehorende onmenselijk gedrag. De complete ‘zorg’ voor de aliens is door de overheid in handen van een private organisatie gelegd, dat niet om het welzijn van zijn ‘producten’ geeft, maar hen zoveel mogelijk wil uitbuiten om geld te verdienen. Bizarre medische experimenten op levende aliens is het gevolg.
From all places kiest het moederschip ervoor om boven Johannesburg te blijven hangen. Je zou denken dat de mens van zijn geschiedenis leert, maar dat blijkt een utopie.
Bron: Deze recensie is verschenen op KFA-Filmbeschouwing.ni.
...
|
