|
Men Who Hate Women
Recensie, KFA-Filmbeschouwing.nl, 20-09-09
De film Men Who Hate Women (oorspronkelijke titel Män som hatar kvinnor) is gebaseerd op de gelijknamige, bekroonde roman van de Zweedse auteur Stieg Larsson als eerste deel in diens ‘Millenniumtriologie’. Er zijn nog wel wat verschillen tussen het boek en de film, maar de film is als los product goed gelukt: het is een combinatie tussen een ietwat voorspelbare thriller en een sociaal geëngageerd drama, maar door het betoverende spel tussen Michael Nygvist (als Mikael Blomkvist) en Noomi Rapace (als Lisbeth Salander) stijgt het boven beide genres uit.
 De journalist Blomkvist wordt ten onrechte veroordeeld voor het besmeuren van de goede naam van magnaat Hans-Erik Wennerström (Stefan Sauk). Voordat hij zijn straf moet uitzitten neemt de nu werkeloze journalist een baan als privédetective op zich: het oplossen van een veertig jaar oude verdwijning van het nichtje van Henrik Vanger, een magnaat-in-ruste (een zeer verdienstelijke rol van Sven-Bertil Taube). Er komt pas een doorbraak in het mysterie als de graatmagere punkster en professionele hacker Lisbeth Salander zijn leven in stapt. Actrice Rapace speelt de sterren van de hemel: compleet met tatoeages, piercings en gothic-look. Getroebleerd door een schimmig verleden is ze het toonbeeld van onaangepastheid. Ze zegt niet veel in de film, maar haar gezichtsuitdrukkingen zijn subtiel en laten zich lezen als een boek, zonder dat het te ‘groot’ gespeeld wordt.
Geld corrumpeert
Auteur Larsson, die het succes van zijn boeken niet meer kon meemaken, is bekend om zijn politiek- en maatschappijgeëngageerde werken. Ook Men Who Hate Women houdt zich met dit soort thema’s uitdrukkelijk bezig. Het thriller-verhaal is eigenlijk het excuus om zijn politieke statements te kunnen maken. Als eerste klaagt Larsson de corruptie van het kapitaal aan. Blomkvist vindt enkele onfrisse details uit over Wennerström, maar die laat hem in de val lopen. Blomkvist moet enkele maanden – ten onrechte – brommen. De andere magnaat – Henrik Vanger – zit op het einde van zijn leven gevangen in een compleet geschifte familie die liegen, stelen en bedriegen (en zelfs verkrachten) om hun graantje van het succes van het grote familiebedrijf mee te kunnen pikken. Geld corrumpeert: niemand is meer te vertrouwen, iedereen is dader, verdachte en slachtoffer in één. Zelfs Henrik Vanger zit aan het eind van zijn zakelijk succesvolle leven eenzaam in een groot landhuis op het Zweedse platteland. Het enige dat hem nog van de dood redt, is zijn liefde – waarschijnlijk de enige in zijn leven – voor zijn nichtje dat veertig jaar geleden verdwenen is. Regisseur Niels Arden Oplev weet deze mistroostige sfeer genadeloos te vangen in de donkere lange nachten van het hoge Noorden.
Opvoeding?
Verknipte, ongelukkige mensen kweken verknipte, ongelukkige kinderen. Zowel Lisbeth als Harriet (het verdwenen nichtje, gespeeld door Ewa Fröling) hebben een verleden van seksueel geweld en mishandeling. Lisbeth werd stelselmatig mishandeld door haar stiefvader. In flashbacks wordt pas gaandeweg de film duidelijk waarom Lisbeth onder curatele staat: ze heeft de auto van haar stiefvader in vlammen gezet, met hem erbij. De kijker krijgt niet expliciet te zien wat de oorzaak van Lisbeths haat is, maar in de combinatie met de rest van het verhaal, valt bijna zeker te zeggen dat het om seksueel geweld gaat. Het wrange is natuurlijk dat niet de verkrachter gestraft wordt, maar het slachtoffer. Lisbeth moet namelijk de rest van haar leven gebukt gaan onder de bemoeienis van derden.
Machtsmisbruik
Als Lisbeth haar grootste bezitting verliest, haar laptop, doordat ze aangevallen wordt door een groep aangeschoten jonge mannen, wordt zij door haar nieuwe voogd seksueel misbruikt. Het misbruik wordt steeds heftiger. Weer steekt Larssons maatschappijkritiek op: ze heeft namelijk geen enkele mogelijkheid om officieel protest aan te tekenen. De voogd is oppermachtig en ze moet naar diens pijpen dansen om niet opgesloten te worden. Maar dan neemt zij wraak. Elke man die haar gekwetst heeft, wordt vermoord. Haar vader verbrandt levend en haar verkrachter loopt voor zijn leven zichtbare en onzichtbare littekens op. Vandaar ook haar onaangepast gedrag en haar weigering om veel woorden vuil te maken. Nog een woord over de verfilming van de bekrachtigingen, die normaal gesproken te schokkend zijn om naar te kijken. Dat valt op een vreemde manier ‘mee’ in deze film. Je ziet twee verkrachtingen, allebei van Lisbeth; de andere worden alleen gesuggereerd (door martelwerktuigen) of beschreven (politierapporten). De regisseur heeft – heel knap – de nadruk weten te leggen op de vernedering in plaats van op het geweld. Natuurlijk, Lisbeth komt er niet zonder lichamelijke verwondingen van af, maar die vallen in het niet bij de grootte van de vernedering die zij moest ondergaan. Op deze manier wordt een gemeenplaats van de criminologie bevestigd: verkrachters plegen hun misdaden niet omdat ze geil zijn, maar omdat ze macht willen over een ander mens, en daar krijgen ze hun ‘goesting’ van.
Manvijandig
Er wordt wel kritiek geuit op Larrsons boeken, juist vanwege het manonvriendelijke karakter. Alle mannen in Men Who Hate Women zijn rijke graaiers zonder scrupules of sadistische vrouwenverkrachters. Lisbeths vader en voogd zijn verkrachters, net als de halve familie Vanger. In Larrsons boek haten inderdaad alle mannen vrouwen. Religie en Zweeds nationalisme worden gemengd met de inherente haat die mannen zouden hebben tegen alles wat vrouwelijk is: ze worden gevangen gezet, gemarteld, verkracht en gedood. De enige ‘vrouwvriendelijke’ man is Blomkvist die van de weeromstuit oogt as een sullige, sociaal onhandige workaholic. Zijn er dan geen ‘echte’ mannen meer, die niet moorden en verkrachten?
Conclusie
Larrsons boek is prachtig verfilmd, vooral door de ongewone combinatie tussen thriller en maatschappijkritische film, maar ook door de combinatie tussen de broodmagere, kettingsrokende Lisbeth en de onderkoelde superjournalist annex detective Blomkvist, een koppel dat je in een volgende film hoopt terug te zien. Dat is tegelijk het laatste minpuntje aan de film: het einde is relatief erg zoet en happy en hint net iets te nadrukkelijk op een ‘to be continued…’
Bron: Deze recensie is gepubliceerd op KFA-Filmbeschouwing.nl.
...
|
